DISASTER AWAITS PUNJAB 'S FARM SECTOR

Monday, 20 May 2013

DISASTER AWAITS PUNJAB 'S FARM SECTOR

While the small and marginal farmer is doomed
  -by Dr. H.S. Sidhu former head Deptt. of Economics GNDU


[Punjab accounts for just 1.57 % of India's territory and 2.39% of its population but it contributes more than 50% of the total food grains purchased for the central pool. Punjab 's success on the agricultural front is the result of adoption of modern technology consisting of high yielding varieties of crops, and other modern inputs such as chemical fertilizers, pesticides, herbicides and adoption of modern farm practices. Since the beginning of “green revolution” in mid 1960s, Punjab agriculture has recorded a rate of growth of around 5% per annum compared to the all India growth rate of 2.71%. Of late Punjab is facing serious crisis and the strategies which were once hailed as the model of development to be emulated by others, are now proving to be a curse.

Punjab model of agrarian transformation was born out of the food shortages of the 1960's. Thus, came into existence the agencies such as Fertilizer Corporation of India, Food Corporation of India, Agriculture Price Commission and Public Distribution System. A credible agricultural research with a number of Agricultural Universities with Indian Council of Agricultural Research as a nodal agency was also put in place.
ਤਬਾਹੀ ਦੀ ਕਗਾਰ ਤੇ ਖੜੀ ਏ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕਿਸਾਨੀ
ਕੁਝ ਹੀ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਸੂਬਾ ਸੀ ਹੁਣ ਇਹ ਦੂਸਰੇ ਨੰਬਰ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਸੂਬਾ ਜਿੰਨੇ ਅਨਾਜ. ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਮਾਲਾ ਮਾਲ ਕਰ ਦਿਤਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਇਸਦੇ ਹਰੇ ਇਨਕਲਾਬ ਦੀ ਦੇਸ. ਨੂੰ ਜਰੂਰਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਮੁਲਕ ਕੋਲ ਅਨਾਜ ਦੇ ਵਾਧੂ ਭੰਡਾਰ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। 70ਵੇਂ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਖੇਤੀ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਦਰ 7 ਪ੍ਰਤੀਸਤ ਸੀ, ਜੋ ਹੁਣ ਘੱਟਦੀ ਘਟਦੀ 2 ਪ੍ਰਤੀਸ.ਤ ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ ਹੈ। ਬੇਰੋਜਗਾਰੀ ਵੱਧ ਰਹੀ ਹੈ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਮੁਤਾਬਿਕ ਕਣਕ ਦਾ ਰੇਟ 850 ਰੁਪਏ ਕਵਿੰਟਲ ਕਿਸਾਨ ਨੂੰ ਵਾਰਾ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਸਰਕਾਰ ਬੜੀ ਮੁਸ.ਕਲ ਨਾਲ ਕਿਤੇ 600 ਰੁਪਏ ਤੱਕ ਚੁੱਕ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਸਮਰਥਨ ਕੀਮਤ ਤੇ ਉਪਰ  ੍ਰੁ।ੳ।+ ਦੀਆਂ ਸ.ਰਤਾਂ ਮੁਤਾਬਿਕ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜੱਟ ਦੀ ਹਾਲਤ ਹੋਰ ਵਿਗੜ ਜਾਵੇਗੀ, ਜੇਕਰ ਭਾਰਤ ਨੇ ਬਾਹਰੋਂ ਸਸਤੀ ਤੇ ਵਧਿਆ ਕਣਕ ਖਰੀਦਣੀ ਸੁ.ਰੂ ਕਰ ਦਿਤੀ ਤਾਂ। ਇਹੋ ਹਾਲ ਝੋਨੇ ਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਸਾਨ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਤੇ ਬਸ ਇਹੋ ਦੋਨਾਂ ਫਸਲਾਂ ਬੈਠੀਆਂ ਹੋਇਆ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਕਿਸਾਨ ਵੱਡੇ ਭੁਲੇਖੇ ‘ਚ ਹੈ, ਤੇ ਅੱਜ ਵੀ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ‘ਚ ਜੀਅ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਦੁਨੀਆਂ ਅੱਗੇ ਨਿਕਲ ਗਈ ਹੈ। ਹੋਰ ਤੇ ਹੋਰ ਮਹਾਂਰਾਸਟਰ ਸੂਬਾ ਵੀ ਅੱਗੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਿਣਸ ਦੇ ਰੇਟ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕਿਸਾਨੀ ਮਹਿੰਗੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਇਨੇ ਐਂਵੇ ਵਾਧੂਟਰੈਕਟਰ ਤੇ ਮਸ.ੀਨਰੀ ਖਰੀਦ ਰੱਖੀ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਇਕ ਟਰੈਕਟਰ ਸਾਲ “ਚ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ 1000 ਘੰਟੇ ਚਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ 400 ਘੰਟੇ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਇਹਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਸਾਨ ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਮਾਲਕਹਨ, ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ 71 ਪ੍ਰਤੀਸ.ਤ ਕਿਸਾਨਾਂ ਕੋਲ 5 ਏਕੜ ਤੋਂ ਘੱਟ ਜਮੀਨ ਹੈ। ਅੱਜ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਨੇ 7000 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਮਸ.ੀਨਰੀ ਤੇ ਖਰਚ ਰੱਖੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਵਿਹਲੀ ਪਈ ਹੈ। ਕਿਸਾਨ ਨੇ ਮੁਫਤ ਦੀ ਬਿਜਲੀ ਟਿਊਬਵੈਲਾਂ ਤੇ ਅੰਨੇਵਾਹ ਵਰਤੀ ਹੈ, ਜੱਦ ਕਿ ਪਾਣੀ ਦੀ ਤਹਿ ਦਿਨ ਬਦਿਨ ਥੱਲੇ ਜਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਲਾਜ ਇਕ ਹੀ ਨਜਰ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕਿ ਕਿਸਾਨ ਰਵਾਇਤੀ ਫਸਲ ਚੱਕਰ ਛੱਡ ਕੇ ਨਵੀਂ ਲੀਹ ਅਖਤਿਆਰ ਕਰੇ। ਇਸ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੰਨੇ ਪ੍ਰਮੰਨੇ ਅਰਥ ਵਿਦਵਾਨ ਡਾ: ਐਚ ਐਸ ਸਿੱਧੂ ਕੁੱਝ ਖੋਜ ਭਰਪੂਰ ਬਦਲਵੇਂ ਹਲ ਵੀ ਸੁਝਾ ਰਹੇ ਹਨ


After more than three decades of the adoption of  new agricultural strategy with its obsession with grains  to the exclusion of other goods and cash crops. Now the food scenario at the national level has completely changed from the food shortages of mid 1960's to the surpluses of late 1990's. In this changed context Punjab's wheat- paddy dominated agrarian economy is becoming non- sustainable. First, the growth rate of 5%  per annum achieved by the state's agricultural sector though it has been declining over time. For example, during the first decade of 'green revolution' recorded a whopping 6.63% compound rate of growth per annum. During the second decade (mid 1970's to mid 1980's) it came down to 4.74% in the third decade it was 3.87%. It is projected to fall further to 2.38% in the 9th plan. Thus, the growth rate of Punjab's agriculture which continues to be the mainstay of state's economy is declining over time. In terms of the per capita income Punjab has already slipped from the first to the 2nd place in the all India ranking.

 Secondly, it is not merely the decline in the agriculture's rate of growth much more important is the fact that the Punjab capacity to absorb labour has also declined over time. With huge backlog of  unemployed youth, and the incapacity of agriculture to absorb any more labour force the situation is really alarming for the state's planners and policy makers.

Third, given the input and output price structure and superior yields of wheat and rice compared to the competing crops, Punjab agriculture has become essentially a wheat rice mono- culture. About 48% of the total gross cropped area of the state is under wheat and another 31.25% is under rice. Thus, about 80% of the total gross cropped area has nearly stagnated. Wheat yield is still rising but at a much slower pace. The 'economic cost' of Punjab wheat to Food Corporation of India is Rs. 850 per quintal if transport and storage costs are taken into account. In contrast to this wheat is available internationally at $105 to $110 per tonne (Rs. 483 to Rs. 506 per quintal). Govt. of India is not allowing free import of wheat. Thus, but for the Government's import restrictions; it would have been extremely difficult for Punjab farmers to sell their agricultural produce. With more than 34 billion dollars of foreign exchange reserves, India also cannot deny under the WTO rules to major wheat exporters for a long time. Once it happens the Punjabi producer will be in real trouble. Already the marketing of wheat and rice is posing a serious problem for the state controlled buying agencies.

Fourth, FCI is saddled with burgeoning food stocks which on April 1, 2001 stood at 45 million tones while it requires only around 14 million tones annually for managing the Public Distribution System (PDS) and another ten million tones for food security and price stabilization purposes. Thus, against 24 million tones it is holding more than 45 million tones. Central Govt. proposes to withdraw FCI gradually from procuring food grains and want to pass on this activity to the state agencies. If it happens it will be totally disastrous for states like Punjab and Haryana. Punjab is finding increasingly difficult to sell its wheat and paddy.

Fifth, Punjab had made huge investments in farm machinery. During 1998, the State had 3.65 lakh tractors, 1.45 lakh seed drills, 3.25 lakh threshers, 7300 combine harvesters and more than 9 lakh tube wells. The total investment in farm machinery is at least worth Rs.7000 crores. The tractors populations of the state constitute about 20% of all the tractors in the country. Each tractor is being used for about 400 hours whereas to be economical it must be used for at least 1000 hours annually.

More than nine lakh tube wells are being supplied electricity by the State free of cost. As a result, these are being used indiscriminately. This is leading to depletion of underground water table which is falling at a rate ranging from 1 to 3 feet per annum. Every year farmers have to deepen these tube wells costing the state's farmers about Rs.50 crore annually. Farmers will have to install submersible pumps. A submersible pump costs at least Rs.7000 which is beyond the reach of a small / marginal farmer. Thus raise the cost of cultivation but will also lead to even more iniquitous use underground water which only rich farmers with resources to install submersible pumps will be able to make use of. Falling water table is threatening to seriously disturb the ecological balance leading to make much of Punjab land barren.

 Sixth, the state's agrarian economy is in crisis because of declining profitability of the major crops. Recent calculation by Punjab Agricultural University, Ludhiana show that paddy wheat rotation in the state agriculture gives an annual net return of Rs.9000 per hectare or a return over variable cost of Rs.23800 per hectare in 1996- 97. About 26.5% farmers in Punjab own land below 2.5 acres. 45% have land holding below 5 acres. Therefore, a family of five or six members with five acres of land will earn Rs.47600 from crop husbandry. Thus a farm family owning land up to five acres along with dairying can earn Rs.5700 per month which is roughly equal to the gross salary of a newly appointed clerk. With such meager earnings at least 70% farmers in Punjab cannot afford to send their children to colleges or universities.

There are reports of suicides by farmers because of their inability to return loans. Distress sale of farm machinery, tractors and even land are being reported almost daily.

Some options for the Future

There is an urgent need to diversify the agrarian's economy. From wheat- rice combination go production of other more profitable crops such as soybean, sunflower and other oilseeds, sugarcane, fruits, flowers and exotic vegetable. Recently, Punjab Agricultural University, Ludhiana has suggested a drastic reduction (of at least 20%) in area under paddy, if the deterioration in the underground water balance of the state is to be checked and the state's land is to be prevented from becoming barren.

But the farmers in Punjab will not diversify to alternative crops and crop combinations simply because we researchers and policy makers want until crops grown have assured market and are more profitable. For this to happen the state will have to provide a minimum support price for these alternative crops, Apart from this, the farmers will have to be imparted training for growing these crops. At the initial stage this role can only be performed by either State agencies.

 A part from this the State will also have to create a network of better rural roads, transport facilities, a chain of cold storages and refrigerated container facilities. The state will also have to invest in airports from where these fruits, flowers and exotic vegetables and other perishable agro- commodities are airlifted promptly. Thus, instead of withdraw; this requires a far more active role of the State if the process of agrarian transformation is to be carried out successfully.

 It also means moving away from crop husbandry sectors to other farm based activities such as dairy farming, poultry, bee keeping and such other allied activities. Already dairying is emerging as the fastest growing sectors. At present about 28.1% of the farm income is contributed by livestock enterprises in Punjab. But with the present quality of livestock the average yield per animal is very low (around 2.5 liter per day) which is too low in comparison to high cost of deed and fodder making dairy an uneconomical proposition. Artificial insemination and other means to improve the quality of livestock is of utmost importance if dairying is to become a viable allied economical activity. The unproductive and uneconomical animals which are heavy burden on livestock economy of the state must find alternative use.

 No country, or region with a predominantly agrarian economy can achieve economic prosperity is achieved by modern industrial societies. Experience of western industrialized countries suggests that all those countries have experienced a shift in the structure of their economies away from agriculture to secondary and tertiary sectors. Unless a significant proportion of the labour force is moved from low productivity agriculture to high productivity manufacturing, trading and service activities, the economy can not become a high productivity. That explains why, every developing economy strives to become an industrialized economy.

 Normally one would argue that Punjab should go in for agro based industries. But we must also keep in mind that Punjab is a part of the relatively free, large Indian market and it has to compete with other Indian states and push its way through. In this context, the state must concentrate its limited resources on developing only that agro- based industries where it has a comparative advantage.

 We have carried out an exercise on the basis of data published by Central Statistical Organization to identity agro- industries where Punjab has comparative advantage Vis- a  Vis other states of India. The following agro- processing industries were identified which should become core of Punjab's future industrialization strategy. These are (1) Malt, Liquor and Malt, (2) Dairy products, (3) Manufacture of Prepared Animal Feed, (4) Tanning, Curing, Finishing, Embossing and Japanning of Leather, (5) Leather, Footwear and other products, (6) Weaving Blankets, Carpets and Rugs, (7) Weaving and Finishing of Cotton Textiles, (8) Manufacture of Textile Garments, (9) Knitting in Mills, (10) Cotton Ginning, Cleaning and Balling, (11) Paper, Paper board and products, (12) Wool cleaning, Balling and process. In our opinion Punjab should concentrate only on these identified industries and not squander resources away on other agro- processing industry.

It also can definitely go in for setting up modern high tech footloose industries in the area of information technology, electronics, chemicals and pharmaceuticals.

Another area which needs immediate attention of the Punjab Government is education. It is really shameful that a state which until recently was boasting of as the richest state of the country ranks 17th among the Indian states in terms of literacy. Higher education is not at all a priority of the state. Primary education particularly in rural areas is in a total mess.
Continue Reading | comments

WHEN GURU HIMSELF BUILT A MOSQUE

WHEN GURU HIMSELF BUILT A MOSQUE

Sikhism believes that the whole creation is the image of formless God Himself. Thus there is no room for hate. Naturally you can't hate a person who worship God in some weird way like he worships the clouds, the trees or sun or moon. Though it becomes the duty of the illuminated soul to impart knowledge about the formless God but you can't force any body. Sikhism tells that this universe is a drama created by God. Thus you can't imagine the universal drama without evil. Thus a thief, a murderer, a thug every body is performing in the will of God. Thus you can hate any body. Rather you are to love every body. You are to respect others sentiments; to have pity on evil doer because he is to be punished one day, because he is no other choice. 

Naturally Guru will be delighted to see if some one really worships the formless God. It were these principles under which Guru himself constructed a mosque for Muslims of Sri Hargobindpur a town on the bank of river Beas in district Gurdaspur. You go there in that town and you will feel you are in history because there are so many old monuments. You realise that the town had a glory in the past.

Continue Reading | comments

ਕਰਮਕਾਂਡ ਵਿਰੁਧ ਉਠ ਰਹੀ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਬਦਨਾਮ ਕਰਨ ‘ਚ ਹੈ ਕਾਲਾ ਅਫਗਾਨਾ


Gurbaks Singh Kala Afghana was a police inspector and he was caught taking bribe.  In those days of Khalistani movement Kala was then out on bail and then he conspired with secret agencies and was thus deputed to spy on Canada Sikhs. Being on bail he was ultimately declared as proclaimed offender. Kala Afghana became a part of disinformation campaign that was launched against Sikhism. He ( or his team) wrote about a dozen books.  Later however Kala's reality was exposed.
This is review of the books done right in 2002 before his reality was revealed.
ਅਫਗਾਨਾ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਤੇ ਇਕ ਝਾਤ
ਕਰਮਕਾਂਡ ਵਿਰੁਧ ਉਠ ਰਹੀ ਲਹਿਰ ਨੂੰ  ਬਦਨਾਮ ਕਰਨ ‘ਚ ਹੈ ਕਾਲਾ ਅਫਗਾਨਾ
ਅੱਜ ਤੋਂ ਸੌ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦੀ ਕਰਮ ਕਾਂਡ, ਝੂਠ ਤੇ ਬੇਈਮਾਨੀ ਵਿਰੁੱਧ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਲਹਿਰ ਉਠੀ ਸੀ। ਉਸੇ ਤਰਜ ਦੀ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਅੱਜ ਫਿਰ ਸਿਰ ਪੁਟੱਦੇ ਦੇਖ ਇਕ ਲਿਖਾਰੀ ਨੇ ਨੌ ਗ੍ਰੰਥ ਲਿਖ ਮਾਰੇ ਹਨ। ਸਰਸਰੀ ਤੌਰ ਤੇ ਇਹ ਵਂਡਾ ਕਾਰਜ ਲਗਦੈ। ਸਾਡੇ ਬੀ. ਐਸ. ਗੁਰਾਇਆ ਪੜਚੋਲ (Review) ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇਸ ਮਸਲੇ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਤੱਕ ਜਾ ਕੇ ਚੌਕਸ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਕੰਮ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਬਦਨਾਮ ਕਰਨ ਖਾਤਰ ਬੜੀ ਚਲਾਕੀ ਨਾਲ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਲਿਖਾਰੀ ਨੇ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿਚ ਸਿਕਾਰੀਆਂ ਵਾਲੀ ਨੀਤੀ ਅਪਣਾਈ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਸ਼ਰਧਾ ਦਿਖਾਉਣ ਵਾਲਾ ਕਾਲਾ ਅਫਗਾਨਾ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਨਾਸਤਕਤਾ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਫੇਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਿਰਾ ਭਰਮ ਹੀ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮਾੜੇ ਪਿਛੋਕੜ ਵਾਲੇ ਇਸ ਕਾਲਾ ਅਫਗਾਨਾ ਦੀ ਪੜਚੋਲੀਆ ਉਂਜ ਕਈ ਥਾਂਈ ਸਿਫਤ ਵੀ ਕਰਦੈ।
'ਸੁਚੁ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸਚੁ ਪਾਈਏ'
ਗੁਰਬਖਸ ਸਿੰਘ ਕਾਲਾ ਅਫaਗਾਨਾ
ਪੁਲਿਸ ਵਿਚ ਠਾਣੇਦਾਰ ਸੀ ਤੇ ਰਿਸaਵਤ ਲੈਂਦਾ ਹੋਇਆ Red handed  ਸੀਤਾ ਰਾਮ ਨੇ ਰੰਗੇ ਹੱਥੀ ਫੜ ਲਿਆ, ਇਸ ਨੂੰ ਜੇਲ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਜਮਾਨਤ ਤੇ ਇਹ ਬਾਹਰ ਕਨੇਡਾ ਭੱਜ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਜਨਾਬ ਕਾਲਾ ਅਫaਗਾਨਾ ਜੰਡਿਆਲਾ ਠਾਣੇ ਵਿਚ ਇਕ ਕਾਰ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਦੇ ਜੁਰਮ ਤਹਿਤ ਅੰਦਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।  ਸਣੇ ਲੜਕਿਆਂ ਜਨਾਬ ਜੀ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਤਰਸਯੋਗ ਹੈ।
ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਸ਼ਿਕਾਰੀਆਂ ਵਾਲੀ ਨੀਤੀ ਤੇ ਚਲੇ ਹਨ ਭਾਵ ਪਹਿਲਾਂ ਗੂੜੀ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਗਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਫਿਰ ਬੜੀ ਚਲਾਕੀ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਵਿਰੋਧੀ  ਗਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਾਡਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਬਕਾਇਦਾ ਟੀਮ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਅਫਗਾਨਾ ਸਾਹਬ ਸੰਪਾਦਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਇੰਨਾ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਲੰਮੀ ਆਯੂ ਬਖਸ਼ੇ ਤੇ ਜੀਂਦੇ ਜੀ ਇਹ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਚੜਤ ਦੇਖਣ ਤੇ ਫਿਰ ਪਸਚਾਤਾਪ ਕਰਨ।
 ਜਨਾਬ  ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ, ਕੇ ਪੀ ਐਸ ਗਿੱਲ ਵਰਗੇ ਉਨਾਂ ਪੁਲਸੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਚੰਦ ਟਕਿਆਂ ਦੀ ਖਾਤਰ ਪੂਰੀ ਫੋਰਸ ਨੂੰ ਬਦਨਾਮ ਕੀਤਾ ਤੇ ਸਿੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਬਿੱਲਾ ਲਵਾ ਦਿਤਾ।
ਲਿਖਾਰੀ ਨਾਲ  ਵੱਡੀ ਤਰਾਸਦੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸੇਖ ਚਿੱਲੀ ਵਾਂਙੂ ਜਿਸ ਢਹਿਣੀ ਤੇ ਬੈਠਾ ਉਸੇ ਨੂੰ ਹੀ ਕੱਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।  ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀਆਂ ਪੰਗਤੀਆਂ ''ਜਬ ਇਹ ਗਹੈ ਬਿਪਰਨ ਕੀ ਰੀਤ ਮੈਂ ਨ ਕਰੋਂ ਇਨ ਕੀ ਪਰਤੀਤ' ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣਾਉਦਾ ਹੈ ਤੇ ਬਾਅਦ 'ਚ ਆਪਣੀ 10ਵੀਂ ਕਿਤਾਬ 'ਚ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਰਚਨਾ ਤੇ ਬਾਰੇ ਹੀ ਲਿਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਗੁਰੂ  ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੀ ਰਚਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਸਿਧਾਂਤਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ (ਬਿਪਰ) ਦਾ ਨਿਰਬਾਹ ਹੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਤੇ ਸੀ, ਇਸ ਲੁੱਟ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਵਾਸਤੇ ਉਸਦੀ ਸਭ ਤੋ ਕਾਰਗਰ ਕਾਢ ਸੀ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸੋਚਣੀ ਤੇ ਕਰਮ ਨੂੰ ਹੀ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਤੇ ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਰੀਤਾਂ ਰਸਮਾਂ rituals ਵਿਚ ਬੰਨ ਦਿਤਾ। ਜੀਵਨ ਦੇ ਹਰ ਛੋਟੇ ਵੱਡੇ ਪੜਾਅ ਤੇ ਕਾਰਜ ਵਾਸਤੇ ਰਸਮਾਂ ਤਹਿ ਕਰ ਦਿਤੀਆਂ ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਕਿਵੇਂ, ਕਦੋਂ ਅਤੇ ਕਿਥੇ, ਖਾਣਾ ਹੈ, ਸੋਣਾ ਹੈ, ਹੱਸਣਾ ਹੈ, ਨੱਚਣਾ ਹੈ, ਵਿਆਹ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਸੰਭੋਗ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਬੱਚਾ ਜੰਮਣਾ ਹੈ ਆਦਿ ਆਦਿ। ਤੇ ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਵਕਤ ਦੀ ਕੀਹ ਰਸਮ ਹੈ ਤਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਪਤਾ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕੋਲ ਭੱਜੇ ਜਾਓਗੇ।
 ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ ਲਗਭਗ ਦੋ ਹਜਾਰ ਸਾਲ ਤੋਂ ਗੁਲਾਮ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਰੀਤੀ- ਨੀਤੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। ਰੀਤਾਂ ਰਸਮਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਅਰੰਭਿਆ ਇਹ ਜਿਹਾਦ 18ਵੀਂ ਸਤਾਬਦੀ ਈ: ਦੇ ਦੂਜੇ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ ਨਿਰੰਤਰ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ। 1710 ਵਿਚ ਜਦੋਂ ਬੰਦੇ ਬਹਾਦਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਸਿੱਖਾਂ ਸਰਹੰਦ ਫਤਿਹ ਕਰ ਲਈ ਤੇ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਨੇ ਅਪਣੇ ਡੁੱਬਦੇ ਹੋਏ ਬੇੜੇ ਦਾ ਮੂੰਹ ਸਿੱਖੀ ਵੱਲ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦਾ ਖੁੱਰਾ ਖੋਜ ਮਿਟਾਉਣ ਦੀ ਠਾਣ ਲਈ। ਸਭ ਸਿੱਖ ਰੂਪੋਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾਂ ਸੁੰਞੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਸਿਰਾਂ ਦਾ ਮੁੱਲ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਰੱਖ ਦਿਤਾ। ਐਨ ਉਸ ਮੌਕੇ ਤੇ ਉਦਾਸੀ ਸਾਧੂ ਸੰਤਾਂ ਨੇ ਆ ਕੇ ਧਰਮਸਾਲਾਂ ਤੇ ਡੇਰੇ ਲਾਏ ਤੇ ਹੋਲੀ ਹੋਲੀ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਧਰਮ ਤੇ ਛਾ ਗਏ। ਉਸ ਬਿਖੜੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਵਪਾਰੀ ਲੋਕ ਸਿੱਖੀ ਤੋਂ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਗਏ।
 ਖਾਲਸਾ ਫਿਰ 50-60 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਪਰਤਦਾ ਹੈ। ਤਦ ਤੱਕ ਦੇਰੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਦਾਸੀਆਂ ਦੀ ਰੀਤ ਹੀ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਤੇ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸੱਚ ਤੇ ਨੇਕੀ ਦਾ ਮਾਰਗ ਸਿੱਖੀ ਵੀ ਰੀਤਾਂ ਵਿਚ ਉਲਝ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
 ਫਿਰ ਅੱਜ ਤੋਂ ਇਕ ਸਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਗਿਆਨੀ ਦਿੱਤ ਸਿੰਘ, ਗੁਰਮੁੱਖ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਕਾਨ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ, ਵਰਗੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਜਦੋ ਇਹ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਗੁਰੂ ਦਾ ਹੁਕਮ ਕੁੱਛ ਹੋਰ ਹੈ ਅਤੇ ਅਖੌਤੀ ਸਿੱਖ ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਜੱਦ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਬਿਪਰਵਾਦੀ (ਕਰਮਕਾਂਡੀ) ਸਿੱਖ ਹੀ ਨਾ ਨਿਰਾ ਤੜਫਿਆ ਸਗੋਂ ਬਾਹਰ ਬੈਠਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੀ ਕਲੱਪ ਉਠਿਆ। ਇਹ ਲਹਿਰ ਕੋਈ 1940 ਤੱਕ ਚਲਦੀ ਰਹੀ।
 ਸੰਨ 1947 ਤੋਂ ਸਿੱਖਾਂ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਰਾਜ ਹੋ ਗਿਆ। ਤੇ ਸਿੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਉਸ ਨੇ ਅਸਿੱਧੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅਪਣੇ ਅਧੀਨ ਕਰ ਲਈਆਂ। ਤੇ ਫਿਰ ਉਹੀ ਕਰਮ ਕਾਂਡ ਅੱਜ ਸਿੱਖੀ ‘ਚ ਸ਼ਿਖਰ ਤੇ ਪੁੱਚਾ ਦਿਤਾ।
 ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਵਰਗੇ ਅਨੇਕ ਮਤਾਂ ਦਾ ਭੋਗ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਬਿਪਰ ਮਹਾਰਾਜ ਦੀ ਕਰੜੀ ਤੇ ਯੋਜਨਾ ਬੱਧ ਨਿਗਾਹ ਤਾਂ ਸਿੱਖੀ ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪੈ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਖੁੱਦ ਦਾ ਰਾਜ ਹੋਣ ਤੇ ਬਿਪਰ ਵਾਸਤੇ ਕੰਮ ਨਿਪੜੇ ਚਾੜਨਾ ਅਸਾਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਅੰਧ ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਅਤੇ ਅਨਪੜ ਸਾਧ ਸੰਤ ਵੇਖੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦੇਣਾ ਆਰੰਭ ਕਰ ਦਿਤਾ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਅਜਿਹੇ ਸਾਧ ਡੇਰਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕੋਈ 300 ਦੇ ਕਰੀਬ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।
 ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਰੈ ਦੇ ਦਿਤੀ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਭਾਈ ਕਾਨ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੀ ਰੁੱਕੀ ਹੋਈ ਲੜੀ ਨੂੰ 100 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਕਨੇਡਾ ਨਿਵਾਸੀ ਗੁਰਬਖਸ ਸਿੰਘ ਕਾਲਾ ਅਫਗਾਨਾ ਨੇ ਬਿਪਰਨ ਕੀ ਰੀਤ ਤੋਂ ਸੱਚ ਦਾ ਮਾਰਗ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਲਿਖ ਕੇ ਅੱਗੇ ਤੋਰਿਆ ਹੈ,। ਉਸ ਦਾ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਕੰਮ ਕੁੱਲ 9 ਜਿਲਦਾਂ ਵਿਚ ਹੈ। (ਇਸ ਪੜਚੋਲੀਏ (CRITIC) ਨੇ ਮਾਸ ਮਾਸ ਕਰ ਮੂਰਖ ਝਗੜੇ ਤੇ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਬਾਬਤ ਜਿਲਦਾਂ ਅਜੇ ਨਹੀਂ ਪੜੀਆਂ।)
ਅਫਗਾਨਾ ਚੰਗੀਆਂ ਦਲੀਲਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂ ਕਿ ਉਸ ਕੋਲ ਗਿਆਨ ਦਾ ਭੰਡਾਰਾ ਨਾਭਾ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ੍ਰੋਤਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੈ। ਸੋ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਲਹਿਰ ਦੀ ਕੜੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਅਫਗਾਨਾ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਸਨਮਾਨਤ ਹਨ। ਇਸ ਤੇ ਇਹ ਅਖਾਣ ਢੁੱਕਦਾ ਹੈ ਕਿ “ਉਜੜੇ ਬਾਗਾਂ ਦੇ ਗਾਲੜ੍ਹ ਪਟਵਾਰੀ’ ।
ਨਾਭਾ ਅਤੇ ਅਫਗਾਨਾ ਦਰਮਿਆਨ ਵੱਡਾ ਫਰਕ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਨਾਭਾ ਦੀ ਲਿਖਤ ਸਿੱਖੀ ਪ੍ਰਤੀ ਵੱਡੀ ਸ਼ਰਧਾ ਜਗ੍ਹਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜੱਦ ਕਿ ਅਫਗਾਨਾ ਦੀ ਲਿਖਤ ਪੜ ਕੇ ਬੰਦਾ ਨਾਸਤਕਤਾ ਦੇ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਗਵਾਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਥੇ ਪ੍ਰੋ: ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਗੱਲ ਪੂਰੀ ਢੁੱਕਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕੁੱਝ ਲੋਕ ਭਰਮਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਧਰਮ ਸਮਝ ਬਹਿਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਧਰਮ ਨੂੰ ਹੀ ਭਰਮ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਫਗਾਨਾ ਦੂਸਰੀ ਕੈਟਾਗਿਰੀ ਦਾ ਬੰਦਾ ਹੈ।
ਅਫਗਾਨਾ ਦਾ ਕਾਰਜ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਕਾਰਨਾ ਕਰਕੇ ਸੱਕੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ :-
ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰਾ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਜੋ ਕੌਮ Nation ਦੀ ਪ੍ਰਰੀਭਾਸ਼ਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਮੁਤਾਬਿਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਿੱਖ ਇਕ ਕੌਮ ਹਨ। ਤੇ UNO ਦੇ ਚਾਰਟਰਾਂ ਮੁਤਾਬਿਕ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੌਮ ਨੂੰ ਆਤਮ ਨਿਰਣੇ ਦਾ ਹੱਕ ਹਾਸਲ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਜ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਬਹੁਤੇ ਸਜਣਾ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪੜਚੋਲੀਆ ਕੋਈ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦਾ ਵਕੀਲ ਨਹੀਂ ਪਰ ਕੌਮ ਨਾਲ ਫਰੇਬ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਅਫਗਾਨਾ ਜਗ੍ਹਾ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਜਿਥੇ ਪੰਥ ਵਿਚ ਆ ਚੁੱਕੀਆਂ ਕੁਰੀਤੀਆਂ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਉਸ ਸਭ ਕਾਸੇ ਵਾਸਤੇ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੀ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਹੀ ਜਿੰਮੇਵਾਰ ਸਮਝਦਾ ਹੈ ਇਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਅਪਣਾ ਆਪ ਤਾਂ ਸਵਾਰੋ “ਚਲੇ ਨੇ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਬਣਾਉਣ’।
ਅਸੀਂ ਅਫਗਾਨਾ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਦੇਖਣ ਦਾ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਤੇ ਪੱਤਾ ਲੱਗਾ ਜਨਾਬ ਜੀ ਰਿਸ਼ਵਤਖੋਰੀ ਦੇ ਕੇਸ ਵਿਚ ਜਮਾਨਤ ‘ਤੇ ਸਨ ਤੇ ਫਿਰ ਬਾਹਰ ਕਨੇਡਾ ਉੱਡ ਗਏ। (Proclaimed Offencer) ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਿੱਠ ਤੇ ਕੁੱਝ ਸੀਨੀਅਰ ਅਫਸਰ ਵੀ ਸਨ। ਸੋ ਅਸੀਂ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਤ ਲਿਖਤ ਪ੍ਰਤੀ ਕੌਮ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਚੇਤ ਰਹਿਣਾ ਹੋਵੇਗਾ।
 ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਜਾ ਕੇ ਅਪਣੀ ਤਿੱਲ ਫੁੱਲ ਦੀ ਭੇਂਟ ਗੁਰੂ ਅੱਗੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਿਵਾਜ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਤੋ ਚਲਿਆ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਨਾਲੇ ਸਾਂਝੇ ਕਾਰਜਾਂ ਵਾਸਤੇ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਇਕ ਵੱਡਾ ਫੰਡ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਪਰ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਧਰਮ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਸਿੱਧੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕਾਬਜ਼ ਹੈ, ਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਸੰਭਵ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਫਿਰ ਵੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਕਈ ਉਤਮ ਕੰਮ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਮੈਡੀਕਲ, ਇੰਜੀਨਿਰਿੰਗ ਤੇ ਹੋਰ ਕਾਲਜ ਤੇ ਸਕੂਲ ਖੋਲਣੇ, ਹਸਪਤਾਲ, ਯਤੀਮਖਾਨੇ ਖੋਲਣੇ, ਲੰਗਰ ਚਲਾਉਣੇ ਆਦਿ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਇਹ ਰੀਤੀ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਸਥਾ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਵੱਲ ਵਧਦੀ ਹੈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਚੁੱਭਦੀ ਹੈ। ਅਫਗਾਨਾ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਬੋਲੀ ਹੀ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਗੁਰਬਖਸ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਸਾਰਾ ਅਧਾਰ ਹੈ, ਕਰਮ ਕਾਂਡਾ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕਰਨਾ। ਅੱਜ ਕਰਮ ਕਾਂਡ ਜੇ ਕੋਈ ਸਭ ਤੋ ਜਿਆਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਹੈ ਡੇਰੇ ਦਾ ਸਾਧ । ਇਥੇ ਅਫਗਾਨਾ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੇ ਬਹੁਤੇ ਸਾਧਾ ਦੇ ਡੇਰਿਆਂ ਬਾਬਤ ਚੁੱਪ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਇਥੋਂ ਵੀ ਉਜਾਗਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਰੋਧਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਿੱਖ ਜਜ਼ਬੇ ਵਾਲੇ ਗਰੁੱਪਾਂ ਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਅਤੇ ਅਖੰਡ ਕਿਰਤਨੀ ਜੱਥਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਨਾਲ ਹਿਮਾਇਤ ਸੀ।
ਇਕ ਹੋਰ ਮਜੇ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਭਿੰਡਰਾਵਾਲੇ ਸੰਤ ਦੀ ਜਿਆਦਾ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਜੱਦ ਕਿ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਇਸਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਖੁੱਦ ਵੀ ਸੰਨ 1982-83 ਦਰਮਿਆਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਥੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਮੁਤਾਬਿਕ ਵੱਡੀਆਂ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨਿਭਾਉਦਾ ਸੀ। ਸਾਡਾ ਸ਼ੱਕ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸੰਤਾਂ ਤੇ ਜਸੂਸੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਇਹ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਨਾਮ, ਸ਼ਬਦ, ਬਾਣੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਣ, ਜਨ, ਦਾਸ, ਸੇਵਕ, ਸਿੱਖ, ਗੁਰ ਉਪਦੇਸ਼ , ਨਿੰਦਿਆ ਆਦਿ । ਮਜੇ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਖਾਲਸਾ ਲਫਜ ਤੇ ਆ ਕੇ ਰੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਕਿ ਖਾਲਸਾ ਲਫਜ ਦੇ ਅਸਲੀ ਮਾਇਨੇ ਅਜਾਦ (Independent or Directly linked) ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਸਿੱਖੀ ਵਿਚ ਸਵੇਰੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਜੋ ਹਿਦਾਇਤ ਹੈ, ਉਸਦੀ ਵੀ ਅਫਗਾਨਾ ਖੰਡਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਗੁਰੂ ਦਾ ਧਰਮ ਅੱਜ ਸਿੱਖ ਦੀ ਅਲੋਕਿਕ ਪਛਾਣ ਕਰਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਅਤੇ ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਦੀ ਵਿਚਾਰ ਧਾਰਾ’ਚ ਐਂਵੇ ਮਾਮੂਲੀ ਜਿਹਾ ਫਰਕ ਹੈ। ਪਰ ਕੀਹ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਓ।ਵ ਵਿਚ ਜਿਥੇ ਕਬੀਰ ਸਾਹਿਬ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਚਾਰ ਧਾਰਾ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਪ੍ਰਚਲਤ ਨਾ ਰਹਿ ਸਕੀ। ਜੱਦ ਕਿ ਨਾਨਕ ਦਾ ਨਾਂ ਚਾਰੇ ਚੱਕਾ ‘ਚ ਲਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਪੰਜਾਬ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਕਰਕੇ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦ ਦੇ ਹਿੰਦ ਮਹਾਸਾਗਰ ਵਿਚ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਮੱਤ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਏ। ਅਫਗਾਨਾ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਅਲੱਗ ਪਛਾਣ ਵੀ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਇਹ ਕੇਸਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕਰਮ ਕਾਂਡ ਦੇ ਚਿੰਨ ਸਮਝਦਾ ਹੈ। ਮਤਲਬ ਇਹ ਕਿ ਅਫਗਾਨਾ ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਉਹੋ ਹਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੈ ਜੋ ਕਬੀਰ ਪੰਥ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਛਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੇਬੇ ਨਾਨਕੀ ਰਾਇ ਬੁਲਾਰ ਤੇ ਮਰਦਾਨਾ ਨੇ ਕਿਹੜੇ ਕਕਾਰ ਪਾਏ ਸਨ?
ਐਨ ਇਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਇਹ ਖੰਡੇ ਦੀ ਪਾਹੁਲ ਦੀ ਰੀਤ ਦੀ ਵੀ ਨਿੰਦਿਆਂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਬੜੀ ਚਲਾਕੀ ਨਾਲ। ਯਨਿ ਇਹ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਣ ਦੀ ਰਸਮ  ਕੋਈ ਵੀ ਰੱਖਣ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਹੈ। ਭਾਵ ਕਰਮ ਕਾਂਡੀ ਲੋਕ ਭਰਮ ਨੂੰ ਧਰਮ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਇਹ ਧਰਮ ਨੂੰ ਹੀ ਭਰਮ ਗਿਣੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਇਹ ਬੜੀ ਚਲਾਕੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵੱਧਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਵਿਰੋਧਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਇਹ ਅਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਦਾ ਹਿਮਾਇਤੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਕਿਰਲੇ ਵਾਂਙੂ ਅਪਣਾ ਰੰਗ ਦਿਖਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਲੋਕ ਵਿਰੋਧੀ ਅਤੇ ਪੰਥ ਵਿਰੋਧੀ ਗੱਲ ਇਹ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਤੋਂ ਪਾਹੁਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲਈ। ਭਾਵ ਉਹ ਇਸ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਹੈ। ਤੇ ਸਵਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਖੇ ਉਹ ਕਿਹੜਾ ਗੁਰੂ ਜਿਹੜਾ ਚੇਲੇ ਤੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕੇ।
ਇਹ ਖਾਲਸੇ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ। ਯਾਨਿ ਇਸਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨ ਲਈ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਧਰਮ ਦਾ ਭੋਗ ਪੈ ਗਿਆ। ਕਿਉਂਕਿ ਗੁਰੂ ਸੰਗਤ ਖਾਲਸਾ ਅੱਗੇ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕੇਗਾ। ਇਹ ਪਾਹੁਲ ਦੇਣ ਵੇਲੇ ਗੁਰੂ ਦਸਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ ਪੜਨ ਨੂੰ ਵੀ ਗੁਰੂ ਮਤ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਮੰਨਦੈ।ਇਹ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਬਾਕੀ ਨੌ ਗੁਰੂ ਸਹਿਬਾਨ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇ ਤੁੱਲ ਨਹੀ ਮੰਨਦਾ।
ਤਰਤੀਬਨੁਸਾਰ ਇਹਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਤੇ ਝਾਤ ਮਾਰੀਏ
ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ
ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਕੁੱਝ ਆਪਣੇ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਦਾਸ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੁਤਾਬਿਕ ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਥੇ ਆਪਣੀ ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ਬਾਬਤ ਬਹੁਤ ਕੁੱਝ ਛਿਪਾਇਆ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਪੜਚੋਲੀਆ ਇਸ ਖਿੰਦੋ ਨੂੰ ਇਥੇ ਫੋਲਣਾ ਜਾਇਜ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ।
 ਸੁਰੂਆਤ ਲੇਖਕ ਨੇ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਪੰਥ ਢਹਿੰਦੀਆਂ ਕਲਾਂ ‘ਚੋਂ ਦੀ ਗੁਜਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕਿਵੇਂ ਐਹ ਜੋ ਪਿਛਲਾ ਦੌਰ ਗੁਜਰਿਆ ਹੈ ਗੁਰੂ ਦੇ ਖਾਲਸੇ ਦੀ ਬੇਰੁਹਮਤੀ ਹਈ ਹੈ ਤੇ ਅੱਗੇ ਲਿਖਦਾ ਹਨ:- “ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨਿਰੰਕਾਰੀ ਵਰਗੇ ਪੂਰਨ ਗੁਰ ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਦੇ ਸਿਰਜੇ ਹੋਏ ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਢਹਿੰਦੀ ਕਲਾ ਦਾ ਅਸਲ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ? ਪੰਥ ਦਾ ਦਰਦ ਕਲੇਜੇ ਵਿਚ ਛੇਕ ਪਾਈ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਆਖਰ ਕਲਗੀਧਰ ਜੀ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਇਸ ਬਚਨ ਵੱਲ ਖਿਆਲ ਗਿਆ:
ਜਬ ਲਗ ਖਾਲਸਾ ਰਹੇ ਨਿਆਰਾ ।
ਤਬ ਲਗ ਤੇਜ ਦੀਉ ਮੈਂ ਸਾਰਾ।
ਜਬ ਇਹ ਗਹੈ ਬਿਪਰਨ ਕੀ ਰੀਤ।
ਮੈਂ ਨ ਕਰੋਂ ਇਨ ਕੀ ਪਰਤੀਤ।
ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਲਗਨ- ਪੰਥ ‘ਤੇ ਬਣੀ ਭੀੜ ਤੋਂ ਚਿੰਤਾਤੁਰ ਮਨ ਨਾਲ ਜਦ ਦਸਵੇਂ ਜਾਮੇ ਵਿਚ ਆਏ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਇਹ ਫੁਰਮਾਨ ਵਿਚਾਰਿਆ ਤਾਂ ਸਮਝ ਪਈ ਕਿ “ਤੇਜ- ਪਰਤਾਪ ਤਾਂ ਖਾਲਸੇ ਦੇ ਨਿਆਰੇ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।” ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਪੂਰੇ ਥੀਸਸ ਵਿਚ ਬਿਪਰਨ ਕੀ ਰੀਤਾਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਲਿਖ ਰਿਹਾ ਹੈ।
 ਪਹਿਲੇ, ਦੂਸਰੇ ਅਤੇ ਤੀਸਰੇ ਆਧਿਆਇ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇ ਆਗਮਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਬੜੇ ਮਨਮੋਹਨੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਖਿਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਅਗਲਾ ਚੈਪਟਰ “ਜਬ ਇਹ ਗਹੇ ਬਿਪਰਨ ਕੀ ਰੀਤ’ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਦਸਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦਾ ਫਰਮਾਨ ਦਿਤਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਸਿੱਖ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਮਰਿਯਾਦਾ ਅਖਤਿਆਰ ਕਰ ਲਈ ਤਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਮੇਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਉਠ ਜਾਏਗਾ। ਪਰ ਵੱਡੀ ਤਰਾਸਦੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਲਿਖਾਰੀ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀਆਂ ਪੰਗਤੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਧਾਰ ਬਣਾਉਦਾ ਹੈ ਤੇ ਬਾਅਦ ‘ਚ ਆਪਣੀ 10ਵੀਂ ਕਿਤਾਬ ‘ਚ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਰਚਨਾ ਤੇ ਹੀ ਸਵਾਲੀਆ ਚਿੰਨ ਲਗਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੀ ਰਚਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸੇਖ ਚਿੱਲੀ ਵਾਂਙੂ ਜਿਸ ਢਹਿਣੀ ਤੇ ਬੈਠਾ ਉਸ ਨੂੰ ਕੱਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
 ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਏ ਹਨ; ਇਹ ਬਿਪਰ ਕੌਣ ਹਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਹੜੀ ਚੰਦਰੀ ਰੀਤ ਹੈ? ਬੜਾ ਅੱਛਾ ਲੇਖ ਹੈ। ਏਸੇ ਹੀ ਤਰਜ਼ ਤੇ ਹੋਰ ਢੁੱਕਵੇਂ ਲੇਖ ਹਨ। ਫਿਰ ਬੜੇ ਸੁੰਦਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੰਥ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਭੋਗ ਲਾਉਣ ਦੀ ਰਸਮ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਦੇਵੀ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ, ਫਿਰ ਚੰਗਾ ਲੇਖ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਅਵਤਾਰ ਪ੍ਰਥਾ ਤੇ ਗੁਰਮਤਿ ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਲਿਖਾਰੀ ਨੇ ਅਧੁਨਿੱਕ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਹੋਈਆਂ ਹਿੰਦੂਮਿਥਹਾਸ ਤੇ ਖੋਜਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੋੜਿਆ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਚੰਗੀ ਲਿਖਤ ਹੈ। ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ ਦੇ ਮਿਥਹਾਸਿਕ ਕਿਰਦਾਰ ਤੇ ਕਰਾਰੀ ਚੋਟ ਹੈ।
‘ਪੈਰ ਕੁਹਾੜਾ ਮਾਰਿਆ’  ਲੇਖ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਅਫਗਾਨਾ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ, “ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੇ ਹਿੰਦੂ ਦੀ ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਦਾ ਇਤਬਾਰ ਕਰ ਲੈਣਾ ਆਤਮ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਲੈਣ ਤੁਲ ਸਮਝਿਆ ਅਤੇ ਅੱਡਰਾ ਦੇਸ਼ ਬਣਾ ਕੇ ਬੈਠ ਗਏ। ਏਧਰ ਸਿੱਖ ਨੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਕ ਗੱਲ ਨਾ ਸੁਣੀ ਅਤੇ ਕਲਗੀਧਰ ਨੂੰ ਵੀ ਐਰੇ ਗੈਰੇ ਦਾ ਫਰਮਾਨ ਸਮਝ ਕੇ ਸਿੱਧੀ ਬਿਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਕੌਮੀ ਸੰਧੀ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਤੇ ਆਪ ਹੀ ਕੁਹਾੜਾ ਮਾਰ ਲਿਆ।”
“ਜਦ ਬਚਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਰ ਕੇ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਧਰਮ ਦੀ ਪਾਲਨਾ ਕਰਨ ਦਾ ਪੁੰਨ ਖੱਟ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਸਿੱਖ ਨੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਸੂਰਤ ਫੇਰ ਵੀ ਨਾ ਫੜੀ। ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਮਣ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਕੇ ਸਮਾਜਕ, ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸਬੰਧ ਤੋੜਦਿਆਂ ਫੌਜੀ ਨੌਕਰੀ ਸਮੇਤ ਸਾਰੀਆਂ ਨੌਕਰੀਆਂ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ। ਵਕੀਲ ਅਦਾਲਤਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦੇ। ਜਿੰਮੀਂਦਾਰ ਸਿਰਫ ਖਾਣ ਯੋਗ ਅਨਾਜ ਹੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ। ਨਿੱਜੀ ਤੋਰ ਤੇ ਹਰ ਹਿੰਦੂਨੂੰ ਆਪਣਾ ਭਰਾ ਤੇ ਸੱਜਣ ਕਹਿੰਦੇ। ਮੰਗ ਕੇਵਲ ਇਕੋ ਹੁੰਦੀ ਕਿ ਹਿੰਦ ਸਰਕਾਰ ਸਾਡੀ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹੈ, ਅਸਾਂ ਇਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਾ। ਜਾਂ ਸਾਨੂੰ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿਓ ਜਾਂ ਸਾਡੇ ਹੱਕ ਦਾ ਸਵਤੰਤਰ ਥਾਂ ਸਾਨੁੰ ਦੇ ਦਿਓ। ਜਰੂਰਤ ਪੈਣ ਤੇ ਸ਼ਹੀਦੀਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਲਾ ਦਿੰਦੇ ਕਿ ਦੁਨਿਆਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜ ਵਾਹ ਵਾਹ ਕਰ ਉਠਦੇ।”
ਸੋ ਲੇਖਕ ਪੰਥ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਮਦਰਦ ਨਜ਼ਰ ਆਊਦੈ ਪਰ ਅਗਲੀ ਜਿਲਦਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਸਾਬਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਨਿਰੇ ਮੱਗਰਮੱਛੀ ਹੰਝੂ ਹਨ।
ਇਸ ਜਿਲਦ ਦੇ ਅਖੀਰ ‘ਚ ਲਿਖਾਰੀ ਨੇ ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਨਾਰਾ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਦਸਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਵਤਾਰ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਨੂੰ ਲੰਮੇ ਹੱਥੀ ਲਿਆ ਹੈ।
 ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਲਿਖਾਰੀ ਉਹ ਚਿੱਠੀ ਛਾਪ ਦਿੰਦਾ ਜੋ ਉਸਨੇ ਪ੍ਰੋ.ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਰਾਗੀ ਨੂੰ ਲਿਖੀ ਸੀ ਇਸ ਚਿੱਠੀ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਗਦੈ ਕਿ ਅਫਗਾਨਾ ਪੰਥ ਦਾ ਪੈਰ ਖਵਾਹ ਹੈ। ਪੰਥ ਦੀ ਅਧੋਗਤੀ ਉਸ ਦੀ ਚਿੱਠੀ ਦਾ ਮਜਮੂਨ ਹੈ ਤੇ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਬੜੇ ਦਲੀਲ ਪੂਰਨ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਭਾਗ ਦੂਜਾ
ਦਾਨ ਦੇਣ ਦੀ ਰੀਤ- ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਚਲਾਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਹੀ ਭਰਮ ਪਾਇਆ ਸੀ ਕਿ ਜਿਆਦਾ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਦਾਨ ਮਨੁੱਖ ਵਾਸਤੇ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਸਹਾਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਮਾੜ੍ਹੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਕੰਨਿਆ ਦਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਜੋ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਬੁਰਾਈਆਂ ਦੀ ਮਾਂ ਬਣੀ ਹੈ।
ਸਿੱਖੀ ‘ਚ ਭੇਟਾ/ਦਸਵੰਧ- ਅਖੇ ਤਿਲ ਫੁੱਲ ਦੀ ਭੇਟ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਰਸਮ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਰਫ ਦਸਵੰਧ ਹੀ ਕੱਢਣਾ ਚਾਹੀਦੈ ਹੈ।
-ਮੰਗਣ ਗਿਆ ਸੋ ਮਰ ਗਿਆ , ਇਹ ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਨੁਕੂਲ ਹੈ ਕਿ ਆਇਆ ਜਾਂ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਭੂ ਕੋਲੋਂ ਕੀਤੀ ਮੰਗ ਦੁਖਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ।
-ਸਿੱਖ ਦੀ ਪ੍ਰੀਭਾਸ਼ਾ- ਕੇ ਜੋ ਇਨਸਾਨ ਗੁਰੂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਵਿਚ ਚਲਦੈ ਉਹ ਸਿੱਖ ਹੈ, ਠੀਕ ਹੈ।
ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ - ਗੁਰਬਖਸ਼ ਨੇ ਨਵਾਂ ਕੁਝ ਨਹੀ ਲਿਖਿਆ ਤੇ ਕਾਨ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੇ ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼ ਦਾ ਉਤਾਰਾ ਦਿਤਾ ਹੈ।
 ਮੂਲ ਮੰਤਰ- ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਦੇ ਵਿਚ ਮਨਮਤੀਏ ਸਾਧਾਂ ਦੀ ਬੜੀ ਖੁੰਬ ਠੱਪੀ ਹੈ ਜਿਹੜੇ ਗੁਰਮਤਿ ਦੇ ਹਰ ਅਸੂਲ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਬੇਵਕੂਫੀ ਸਦਕਾ ਵਿਵਾਦ ਵਾੜਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਨੂੰ ਵੀ ਖਿੱਚ ਕੇ ਲੰਮਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਝੀ ਪਰ ਨਾਕਾਮ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਸਾਧਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਹੈ ਭੀ ਸਚੁ ਨਾਨਕ ਹੋਸੀ ਭੀ ਸੱਚ ਤਾਈਂ ਹੈ। ਜਦ ਕਿ ਗੁਰੂ  ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਮੁਤਾਬਿਕ ਇਹ ਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਤਕ ਹੈ।
 ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਦਰੁਸਤ ਹੈ ਕਿ ‘ਨਾਮ’ ਹੀ ਮਹਾਮੰਤ੍ਰ ਹੈ, ਗੁਰਬਾਣੀ ਹੀ ਨਾਮ ਹੈ। ਜਦ ਕਿ ਸਾਧ ਕੋਈ ਛੋਟਾ ਮੋਟਾ ਸ਼ਬਦ ਰਟਣ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਏਥੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝਾਉਣ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਸੀ।
ਗੁਰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੀ ਕਮਾਈ- ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ‘ਚ ਵਸਾਉਣਾ ਸਿੱਖ ਦਾ ਧਰਮ ਹੈ। ਵਿਚਾਰ ਉਪਰੰਤ ਧਾਰਨ ਕੀਤੀ ਬਾਣੀ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਨਿਰੰਤਰ ਸੱਚ ਤੇ ਚਲਣ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਗੁਰਬਖਸ਼ ਏਥੇ ਰੁੱਖਾ ਕਾਮਰੇਡੀ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਸਾਧ ਰੀਤ ਦਾ ਖੰਡਨ ਪ੍ਰਵਾਨਤ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੈ।
ਅਵਰ ਉਪਦੇਸੈ ਆਪਿ ਨ ਕਰੈ- ਕਾਬਲਿ ਤਾਰੀਫ ਹੈ। ਪਰ ਇਹੋ ਗਲ ਐਨ ਲਿਖਾਰੀ ਤੇ ਢੁਕਦੀ ਹੈ।
ਕਰਾਂਮਾਤਾਂ/ਰਿਧੀਆਂ ਸਿਧੀਆਂ- ਗੁਰੂ ਕਰਾਮਾਤ ਨੂੰ ਕਹਿਰ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੈ। ਜਿਥੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਇਤਹਾਸਕਾਰ ਦੇ ਕਰਾਮਾਤ ਦੇ ਹਵਾ ਮਹਿਲ ਨੂੰ ਢਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਇਕ ਦੋ ਕਰਾਮਾਤਾਂ ਵੀ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਦਿਲਚਸਪੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਨਿੰਦਿਆਂ- ਕੀ ਹੈ? ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਝੂਠ ਬੋਲਕੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਬਦਨਾਮੀ ਕਰਨਾਂ ਨਿੰਦਿਆਂ ਹੈ। ਜੋ ਗੁਰਮਤਿ ਵਿਰੋਧੀ ਹੈ।
ਸਾਧ ਡੇਰੇ ਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ- ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਨੇ ਤੰਦ ਤਾਂ ਠੀਕ ਫੜੀ ਹੈ ਤੇ ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਨਾਵਲਿਸਟ ਦਾ ਅਖਾਣ “ਮਾਈਆਂ ਗਾਈਆਂ ਤੇ ਬਾਬੂ ਬੈਲ। ਸੰਤ ਸਾਨ. ਕਰਨ ਵਿਚ ਸੈਲ ‘ਤਾਂ ਦਿਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਮਜਮੂਨ ਨਾਲ ਇਨਸਾਫ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਤੇ ਮਾਤ੍ਰ 6 ਪੰਨੇ ਦਿਤੇ ਹਨ ਤੇ ਕੋਈ ਬਹੁਤਾ ਗੂੜ ਗਿਆਨ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਗੁਰਬਖਸ਼ ਨੂੰ ਤਾਂ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਪੂਰਾ ਕਿਤਾਬਚਾ (volume) ਇਸ ਮਸਲੇ ਤੇ ਦਿੰਦਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਧ ਡੇਰਾ ਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰੀਤ ਦੇ ਸਿੱਖੀ ‘ਚ ਦਾਖਲੇ ਦਾ ਸੋਮਾ ਹੈ।
 ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਸੇ ਡੇਰੇ ਖਾਸ ਦਾ ਨਾਂ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਿਤੇ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਪਿੱਛੇ ਜਿਹੜੀ ਤਾਕਤ ਕੰਮ ਕਰ ਹੀ ਹੈ, ਉਹ ਨਾਰਾਜ਼ ਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇ।
 ਗੁਰਬਖਸ ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ ਬਿਆਸ ਠਾਣੇ ਦਾ ਇੰਚਾਰਜ਼ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਦੇ ਨੌਟਿਸ ਵਿਚ ਬਿਆਸ ਡੇਰੇ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਰਤੂਤਾਂ ਹਨ। ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਲਿਖਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਹੌਸਲਾ ਨਾ ਬੰਨ ਸਕਿਆ ਨਾਮਧਾਰੀਆਂ, ਨਰਕਧਾਰੀਆਂ ਆਦਿ ਦੇ ਪਾਜ ਖੋਲਣ ਦਾ। ਇਸ ਮਜਮੂਨ ਤੇ ਆ ਕੇ ਓਦਾ ਮੁਖੌਟਾਂ ਉਤਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭੇਖ/ਭੇਸ - ਇਹ ਵੀ ਬੜਾ ਵਧੀਆ ਮਜਮੂਨ ਤਾਂ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਨੇ ਸਹੇੜਿਆਂ ਹੈ। ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਵੀ ਠੀਕ ਰਕ ਦਿਤੀ ਹੈ। ਪਰ ਕਿਵੇਂ ਅੱਜ ਸਾਰੇ ਸਾਧ ਸੰਤ ਚਿੱਟੇ ਕਪੜੇ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਨਹੀ ਦਿਤਾ ਹੈ।
ਨਾਨਕ ਨਿਰੰਕਾਰੀ ਦਾ ਉਦਾਸੀ ਬਾਣਾ- ਇਸ ਮਜਮੂਨ ਤੇ ਆ ਕੇ ਲਿਖਾਰੀ ਨੇ ਵੱਡਾ ਕੁਫਰ ਤੋਲਦੇ ਹੋਏ ਲਿਖ ਦਿਤਾ ਹੈ, “ਇਸ ਕਾਰਨ ਮਜਬੂਰਨ ਨਾਨਕ ਨੇ ਸਾਧ- ਭੇਖ ਵਰਤਿਆ ਸੀ।’ ਗੁਰੂ ਪਾਤਸਾਹ ਦੀ ਖੁੱਦ ਦੀ ਬਾਣੀ ਗਵਾਹ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਭੇਖ ਧਾਰਨ ਦੇ ਸਖਤ ਖਿਲਾਫ ਸਨ। ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਸਮੇਂ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਬਾਣਾ ਪਾਇਆ ਸੀ। ਤੇ ਕਰਤਾਰ ਪੁਰ ਵਿਖੇ ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਗੁਰਮਤ ਦਾ ਅਸਲ (practical) ਕਰਕੇ ਵਿਖਾਇਆ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਸਾਨ ਵਾਲੇ ਕਪੜੇ ਹੀ ਪਾਏ ਸਨ।
ਸ਼ਿੰਗਾਰ- (Make up) ਦੀ ਸਿੱਖੀ ‘ਚ ਖੰਡਨ ਹੈ। ਠੀਕ ਹੈ।
ਨੱਚਣਾ ਤੇ ਗੁਰਮਤ- ਨੱਚਣਾ ਜਾਂ ਨਾਂ ਨੱਚਣਾ ਇਕ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਵਾਸਤੇ ਪ੍ਰਸਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ‘ਚ ਜੇ ਜਨਾਨੀਆਂ ਨੱਚਦੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਵਸਾਖੀ ਤੇ ਗਭਰੂ ਭੰਗੜੇ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਗੁਰਮਤ ਨੂੰ ਇਸ ਤੇ ਕੋਈ ਮੁਸੀਬਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਫਰਮਾਨ ਹੈ, “ਨਚਣੁ ਕੁਦਣੁ ਮਨ ਕਾ ਚਾਊ।’
 ਗੁਰਬਖਸ਼ ਏਥੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰਾਜ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦੇ ਬਜਾਏ ਨਾਚ ਗਾਣੇ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਪੂਰੀ ਤਨ ਦੇਹੀ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦੈ। ਨਾਚ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਤੇ ਆ ਕੇ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਦੀ ਵਿਰੋਧਤਾ ਦੀ ਕੀਹ ਤੁਕ ਹੈ?
ਨਾਨਕ ਨਾਮ ਜਹਾਜ ਫਿਲਮ ਦੀ ਸੂਟਿੰਗ- ਚੈਪਟਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਮੂਰਤੀ/ ਤਸਵੀਰ ਪੂਜਾ ਸਿੱਖੀ ਵਿਚ ਵਾੜਨ ਦਾ ਅਰੰਭ ਹੋਇਆ। ਕਿਵੇਂ ਸੰਤ ਫਤਹਿ ਸਿੰਘ, ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਉਮਰਾ ਨਗਲ, ਸੰਤ ਚੰਨਣ ਸਿੰਘ ਤੇ ਗਿਆਨੀ ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜੁੰਡਲੀ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾ ਦਾ ਰਾਹ ਪੱਧਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਕਿਵੇਂ “ਦੁੱਖ ਭੰਜਨੀ’ ਬੇਰੀ ਨੇ ਬੱਚਾ ਦਿਤਾ, ਆਦਿ।
ਜਨੇਊ- ਲਿਖਾਰੀ ਨਾਕਾਯਾਬ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਿਚ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਕਿਰਪਾਨ ਵਾਲੇ ਗਾਤਰੇ ਨੂੰ ਜਨੇਊ ਵਾਕਰ ਪਹਿਨਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਕੋਈ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।
ਮਾਲਾ (Rosary)- ਲਿਖਾਰੀ ਦਰਸ਼ਾਉਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਮਾਲਾ ਭਗਤੀ ਦਾ ਸਾਧਨ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪਾਖੰਡੀਆਂ ਅਤੇ ਠੱਗਾਂ ਦਾ ਯੰਤਰ ਹੈ। ਠੀਕ ਹੈ।
ਗੁਰਆਈ ਸਮੇਂ ਟਿੱਕਾ ਲਾਉਣਾ ਆਦਿ- ਚੰਗਾ ਵਿਸ਼ਾ ਸਹੇੜਿਆ ਹੈ ਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਰਾਹੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਟਿੱਕਾ ਲਾਉਣ ਆਦਿ ਦੀ ਰਸਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਏਥੇ ਲਿਖਾਰੀ ਵਿਚੇ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ‘ਚ ਛਾਲ ਮਾਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਬੁੱਢੇ ਵਾਰੇ ਵੀ ਟੇਕ ਨਹੀਂ।
ਸੁਖਣਾ ਅਤੇ ਗੁਰਮਤਿ- ਅੱਛਾ ਲਿਖਿਐ ਕਿ ਇਹ ਗੁਰੂ ਨਾਲ ਸੁਖਣਾ ਦੇ ਵਾਇਦੇ ਮੁਆਇਦੇ ਕਰਨੇ ਗੁਰਮਤ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਹਨ ਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਲ ਖਿਲਵਾੜ। ਬਾਬੇ ਰੋਡੇ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇਣੀ ਸੋਭਦੀ ਹੈ।
ਮੰਤਰ ਪਾਠ- ਇਥੇ ਇਕ ਗੁਫਤਗੂ ਦਿਤੀ ਜੋ ਚੰਗੀ ਗੁਰਮਤ ਰੋਸ਼ਨੀ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਸੰਤ ਪੰਡੋਰੀ ਵਾਲੇ- ਭਾਗ ਦੂਜੇ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਤੇ ਭਾਗ ਤੀਜੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਵਿਚ ਇਕ ਅਤਿਅੰਤ ਰੋਚਕ ਸੱਚੀ ਗਾਥਾ ਦਿਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਅਖੌਤੀ ਸੰਤਾਂ ਦਾ ਅਸਲੀ ਚੇਹਰਾ ਬੇਨਕਾਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਸੰਤ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਤੇ ਉਹਦਾ ਚਾਟੜਾ ਟਹਿਲ ਸਿੰਘ ਇਕ ਭੋਲੀ ਭਾਲੀ ਬੀਬੀ ਸ਼ਾਮੋ ਨਾਲ ਖਿਲਵਾੜ ਕਰਦੇ ਹਨ ਉਸ ਨਾਲ ਜ਼ਬਰ ਜਨਾਹ ਕਰਕੇ ਗਰਭਵਤੀ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਮਹੀਨਿਆਂ ਬੱਧੀ ਉਹਦੇ ਘਰ ਡੇਰੇ ਲਾਈ ਬੈਂਹਦੇ ਹਨ। ਅਖੀਰ ਤੇ ਜਦੋਂ ਲੁੱਟ ਕੇ ਗੱਡੀ ਭਰਕੇ ਤੁਰਨ ਲਗਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਆ ਪੁਲਿਸ ਟਪਕਦੀ ਹੈ ਤੇ ਬਾਬਾ ਨੰਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਜੇਲ ਦੀ ਹਵਾ ਖਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭਾਗ ਤੀਜਾ
ਬਾਬੇ ਬੁੱਢੇ ਦਾ ਵਰ- ਇਹ ਲਿਖਦੈ- ਗਲਤ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ, ਬਾਬੇ ਬੁੱਢੇ ਦੇ ਵਰ ਸਦਕਾ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸਨ। ਮੱਖਣ ਸਾ.ਹ ਲੁਬਾਣਾ- ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟ ਸੰਬੰਧੀ ਮੱਖਣ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਸੁਖਣਾ ਦਾ ਜੋ ਸਿੱਖ ਸਾਖੀਆਂ ਵਿਚ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ, ਲਿਖਾਰੀ ਉਸ ਤੋਂ ਮੁਨੱਕਰ ਹੈ।
ਡੇਰਾਵਾਦ ਤੇ ਡੇਰਿਆਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾਂ- ਉਂਝ ਗੁਰਮਤ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਡੇਰਾ ਵਾਦ ਤੇ ਕੋਈ ਖਾਸ ਚੋਟ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਮਰਯਾਦਾ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਪਾਠ- ਸਿੱਖੀ ਵਿਚ ਘੁਸ ਚੁੱਕੇ ਬਿਪਰਵਾਦ ਤੇ ਕਰਾਰੀ ਚੋਟ ਹੈ। ਮੂਰਤੀ ਪੂਜਾ- ਮੂਰਤੀ /ਤਸਵੀਰ/ਚਿੱਤਰ, ਨਾਨਕਸਰੀ ਡੇਰਾਵਾਦ ਮੂਰਤੀ ਪੂਜਾ ਦਾ ਅੱਡਾ।
 ਅਸੀਂ ਹੈਰਾਨ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਲਿਖਾਰੀ ਨੇ ਨਾਨਕਸਰੀਆਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਂਝ ਥੋੜੀ ਜਿਨ੍ਹੀਂ ਹੀ ਜਗ੍ਹਾ ਦਿਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਮਸਲੇ ਨੂੰ। ਇਹ ਪੱਖ ਤਾਂ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਨਾਨਕਸਰੀਏ ਪਾਖੰਡੀ ਸਾਧ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਮੰਨਦੈ ਹਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਕੀ ਦੀਆਂ ਕਰਤੂਤਾਂ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ।
ਕੀਹ ਧੰਨਾ ਭਗਤ ਮੂਰਤੀ ਪੂਜਕ ਸੀ?- ਲਿਖਾਰੀ ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਖਾਹ ਮਖਾਹ ਉਲਝ ਗਿਆ ਹੈ, ਗੱਲ ਬੜੀ ਸਿੱਧੀ ਸਾਧੀ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਆਪਾਂ ਕੋਲ ਧੰਨੇ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਧੰਨਾ ਗਿਆਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ:- ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਗੁਰਏ ਧਨੁ ਦੀਆਂ ਧਿਆਨ ਮਾਨੁ ਮਨ ਏਕ ਮਏ। (ਪੰਨਾ 487)।
ਤੀਰਥ- ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਤੀਸਰੇ ਕਾਂਡ ਵਿਚ ਚੈਪਟਰ ਦਿਤਾ ਹੈ ਕਿ ਤੀਰਥ ਵੀ ਪ੍ਰੋਹਤ ਵਾਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਦੀ ਉਪਜ ਹੈ।
ਪਵਿਤਰ ਨਦੀਆਂ- ਤੀਰਥ ਚੈਪਟਰ ਤਹਿਤ ਹੀ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਭਰਪੂਰ ਆਧਿਆਇ ਦਿਤਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿਚ ਗੰਗਾ, ਜਮੁਨਾ, ਸਰਸਵਤੀ, ਗੋਦਾਵਰੀ.... ... . . ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਮਿਥਹਾਸ ਦਿਤਾ ਹੈ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਿਥ ਦੁਆਰਾ ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ ਬਣਾ ਦਿਤਾ। ਪਰ ਵਿਚਾਰਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਪੁਤਰ ਛੜਾ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦਰਿਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਰਹੇ ਹਾਲਾਂਕਿ ਰਿਗਵੇਦ ਇਥੇ ਹੀ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਪ੍ਰੋਹਿਤਵਾਦੀ ਤੀਰਥ ਅਸਥਾਨ ਤੇ ਪੱਵਿਤਰ ਸਰੋਵਰ- ਇਸ ਵਿਚ ਹਰਦੁਆਰ ਤੇ ਲੇਖ ਹੈ ਪਰ ਸਥਾਨ ਦਾ ਮਿਥ ਇਤਹਾਸਿ ਪਿਛੋਕੜ ਲਿਖਾਰੀ ਨਹੀਂ ਦੇ ਪਾਇਆ। ਫਿਰ ਕਾਂਸ਼ੀ, ਗਯਾ, ਮਥੁਰਾ, ਅਯੋਧਿਆ, ਜਗਨ ਨਾਥ ਪੁਰੀ, ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾ ਦੇ 12 ਜਯੋਤਿਰ ਲਿੰਗ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਵਰਨਣ ਸਿੱਧੇ ਹੀ ਕਾਨ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੇ ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼ ਤੋਂ ਚੁੱਕ ਲਿਆ ਹੈ।
ਫਿਰ ਸਾਡੇ ਪੁਲਸੀਏ ਵੀਰ ਨੂੰ ਸੰਨ 1984 ਦੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਵਾਲੀ ਘੇਰਾ ਬੰਦੀ ਦੀ ਯਾਦ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਉਸ ਵਕਤ ਉਹ ਭਿੰਡਰਾਵਾਲੇ ਦਾ ਸਾਥੀ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪਰ ਇਥੇ ਇਕਬਾਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਤੇ ਸਗੋਂ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਭੰਗ ਕਰਵਾਈ ਸੀ। ‘ਹੋਰਨੀਂ ਜਗੀ’ ਸਹੀ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨਸਾਨ ਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਸੱਚਾ ਮੰਦਰ ਹੈ। ਖੈਰ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਦੀ ਵਿਰੋਧਤਾ ਹਰ ਹੀਲੇ ਵਸੀਲੇ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰਬਾਣੀ ਹੀ ਵੱਡਾ ਤੀਰਥ ਹੈ।
ਇਸ਼ਨਾਨ ਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ- ਸਾਧਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਕਰਮਕਾਡੀਂ ਪਾਖੰਡੀਆਂ ਤੇ ਕਰਾਰੀ ਸੱਟ ਹੈ ਕਿ ਜਿਹੜੇ ਸਿਰਫ ਪਿੰਡੇ ਨੂੰ ਸੁੱਚਾ ਕਰਕੇ ਹੀ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੱਭ ਕੁੱਝ ਧਾਰਮਿਕ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਮੰਨ ਵਿਚ ਮਣਾ, ਮੂਹੀ ਮੈਲ ਹੋਵੇ।
ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਇਸ਼ਨਾਨ- ਕਈ ਲੋਕ ਨਿਰਾ ਸਰੋਵਰ ਵਿਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਰਾਹ ਸਮਝ ਬਹਿਦੇ ਹਨ। ਲਿਖਾਰੀ ਨੇ ਇਸ ਆਧਾਰ ਹੀਣ ਧਾਰਨਾ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਉਚ ਕੋਟੀ ਦਾ ਲੇਖ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀਆਂ ਸੰਬੰਧਤ ਤੁੱਕਾਂ ਜਿਵੇਂ “ਰਾਮਦਾਸ ਸਰੋਵਰ ਨਾਤੇ . . . . .’ ਆਦਿ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ। ਇਥੇ ਲਿਖਾਰੀ ਨੇ ਮਜਮੂਨ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਇਨਸਾਫ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।
ਦੂਜਾ ਝੂਠ- ਦੁੱਖ ਭੰਜਨੀ ਬੇਰੀ- ਕਿ ਪੰਡਤਾਂ ਨੇ ਰਜਨੀ ਤੇ ਪਿਗਲੇ ਵਾਲੀ ਕਹਾਣੀ ਸਿੱਖੀ ‘ਚ ਵਾੜੀ ਹੈ। ਲਿਖਾਰੀ ਨੇ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਝੂਠ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਬਾਬਤ ਅੱਛਾ ਜਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੋਂ ਕਿਹੜੀ ਲਿਖਤ ਰਾਹੀਂ ਵਾੜੀ ਗਈ ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਲਿਖਾਰੀ ਨੇ ਖੋਜ ਕਰਨ ਦਾ ਕੋਈ ਉਪਰਾਲਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।
 ਲਿਖਾਰੀ ਨੇ ਕਾਲਾ ਸਿੰਘ ਵਾਲੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਤੋਂ ਜੋ ਨਾਹ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ ਇਹ ਪੜਚੋਲੀਆ ਸ਼ਿਰਫ ਲਿਖਾਰੀ ਦੇ ਲੜਕੇ ਕੰਵਰਜੀਤ ਦੀ ਗੱਲ ਹੀ ਇਥੇ ਬਿਆਨ ਕਰੇਗਾ ਜਿਸ ਨੇ ਪੜਚੋਲੀਏ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਲਿਖਾਰੀ ਦੀ ਘਰ ਦੀ ਨੂੰ ਚੰਬਲ () ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। “ਸਾਡੀ ਮਾਤਾ ਨੇ ਬਸ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਲੰਗਰ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਹੀ ਮਾਂਜੇ ਤੇ ਬੀਮਾਰੀ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ’। ਬਾਕੀ ਲਿਖਾਰੀ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਕਾਲ ਪੂਰਖ ਦਿਆਲੂ ਹੈ, ਕਿਰਪਾਲੂ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਸੁਣਦਾ ਤੇ ਮੰਨਦਾ ਵੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਕਾਲਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਅਕੀਦੇ ਖਾਤਰ 25 ਸਾਲ ਜੇਲ ਕੱਟੀ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਕੋਈ ਨਿਜਾ ਮੁਫਾਦ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹ ਗੱਲ ਤਾਂ ਜਗ ਜਾਹਰੀ ਹੈ। ਜਦਕਿ ਲਿਖਾਰੀ ਤੇ ਜਿਹੜੇ ਕੇਸ ਬਣੇ, ਸਭ ਮਾਇਆ ਮੋਹ ਨਾਲ ਸੰਬੰਤ ਸਨ।’
 ਏਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਗਲਾ ਲੇਖ ਕਿ ਜੋ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਹੈ (ਅਲਲ ਟਹੳਟ ਸਿ ਮੳਟਟੲਰ) ਸਭ ਨੇ ਬਿਨਸ ਜਾਣਾ ਹੈ, ਅੱਛਾ ਹੈ।
 ਅਸੀਂ ਮਹਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਲਿਖਾਰੀ ਨੂੰ ਏਥੇ ਮਾਤਰ ਸਿਧਾਂਤ ਹੀ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ। ਬਾਕੀ ਜਿਹੜੀ “ਬੇਰੀ ਨੇ ਬੱਚਾ ਦਿਤਾ” ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਲਿਖਾਰੀ ਲਿਖ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ ਪੜਚੋਲੀਆ, ਲਿਖਾਰੀ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਜਾ ਕੇ ਤੱਕ ਲਵੇ ਕਿਵੇਂ ਬੇਰ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਦੇ ਤਨ ਲਾਗੇ ਵੀ ਇਕ ਨਵੀਂ ਲਰ ਨਿਕਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਥੱਲਿਓ ਟਹਿਣੀ ਫੁੱਟੀ ਹੈ ਜਾਂ ਕੋਈ ਡਿੱਗੀ ਗਿਟਕ ਉਗ ਖਲੋਈ ਹੈ।
ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਰਿਆ ਹੈ- ਲਿਖਾਰੀ ਇਥੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਅਰਥ ਨਦੀ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਦ ਕਿ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਇਥੇ ਸੰਬੰਧਤ ਤੁੱਕ ਵਿਚ ਦਰਿਆ ਤੋਂ ਮਤਲਬ ਸਮੁੰਦਰ ਹੈ। ਗੁਜਰਾਤੀ ਅਤੇ ਗਵਾਂਢੀ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਦਰਿਆ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਕਰਮ ਕਾਂਡ- ਲਿਖਾਰੀ ਨੇ ਲਗਭਗ 50 ਪੰਨੇ ਇਸੇ ਮਜਮੂਨ ਤੇ ਖਰਚੇ ਹਨ। ਇਊਂ ਲਗਦੈ ਲਿਖਾਰੀ ਰਕਮ ਕਾਂਡ ਦੇ ਅਰਥ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ ਸਮਝ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ। ਕਰਮ ਕਾਂਡ ਞਜਵਚ.;ਤ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਯਾਨਿ ਧਰਮ ਦੇ ਮਾਰਗ ਤੇ ਜੋ ਵਿਖਾਵੇ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਰਸਮਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਸਭ ਕਰਮ ਕਾਂਡ ਹੈ। ਅੱਜ ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਕਰਵਾਉਣਾ, ਨਾਲ ਨਾਰੀਅਲ ਰੱਖਣੇ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਘੜੇ ਰੱਖਣੇ, ਸੰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਚਿੱਟੇ ਜਾਂ ਕੇਸਰੀ ਕਪੜੇ ਪਾਉਣ, ਧਾਗੇ ਨਾਲ ਇੰਚ ਦੋ ਇੰਚ ਲੰਮੀ ਕਿਰਪਾਲ ਪਹਿਨਣੀ, ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਪੱਖੇ ਝੁਲਾਉਣੇ ਜਾਂ ਰਜਾਈਆਂ ‘ਚ ਲਪੇਟਣਾ ਵਾ ਧੁੱਪ ਬੱਤੀ ਕਰਨਾ ਆਦਿ ਅਨੇਕਾਂ ਕਰਮ ਕਾਂਡ ਹੀ ਹਨ। ਲਿਖਾਰੀ ਨੇ ਕਿਤੇ ਕਿਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਬਤ ਲਿਖਿਆ ਵੀ ਹੈ । ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਤਰਤੀਬ () ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ।
 ਲਿਖਾਰੀ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਿਪਰਵਾਦ ਵਿਚ ਕਰਮ ਕਾਂਡ ਲਫਜ ਸਤਿਕਾਰਤ ਹੈ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਰਮ ਕਾਂਡੀ ਕਹਾਉਂਦੇ ਹਨ ਯਾਨਿ ਕਿ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਗਿਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਵ ਉਹ ਸੰਬੰਧਤ ਰਸਮਾਂ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਕੋਈ ਬਹੁਤੀ ਕਾਰਗਰ ਸਮੱਗਰੀ ਨਹੀਂ ਜੁਟਾ ਪਾਏ ਸ੍ਰੀ ਮਾਨ ਲਿਖਾਰੀ।
ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ - ਜਥੇਦਾਰ ਅਕਾਲ ਤੱਖਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮ ਪੱਤਰ ਲਿਖ ਕੇ ਲੇਖਕ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਠੇਕੇ ਤੇ ਹੋ ਰਹੇ ਅਖੰਡ ਪਾਠਾਂ, ਦਾਨ ਪ੍ਰਥਾ, ਦੁੱਖ ਭੰਜਨੀ ਬੇਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਨਾਰਾ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਖਿਲਾਫ ਹੁਕਮਨਾਮਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਰੋਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹਦੀ ਚਿੱਠੀ ਦਾ ਕੋਈ ਜੁਆਬ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ ਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਚਿੱਠੀ ਕਨੇਡਾ ਦੀਆਂ ਅਖਬਾਰਾਂ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਅੱਜ ਨਾਸਤਕ ਬੰਦੇ ਤਖਤਾਂ ਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹਨ ਕਿਉਕਿ ਚੁਪ ਰਹਿਣਾ ਸਹਿਮਤੀ ਜਾਹਿਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸਤਿਗੁਰੂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੱਚੀ ਹੈ ਬਾਣੀ- ਇਸ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਲਿਖਾਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਉਸਤਾਦ ਸੰਤ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਦੀ ਸੋਚ ਦੀ ਰੱਜਕੇ ਨਿੰਦਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ ਤੇ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਸੰਤਾਂ ਨੁੰ ਗੁਰਮਤ ਦੀ ਸੋਝੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਦੁਬਾਰਾ ਇਹੋ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਪਣਾ ਆਚਰਨ ਸੁਧਾਰਨ।
 ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਹ ਲੇਖ ਜਦੋਂ ਕਨੇਡਾ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅਖਬਾਰਾਂ ਨਾ ਛਾਪਿਆ ਤਾਂ ਇਸ ਨੇ ਆਰੀਆ ਸਮਾਜੀਆਂ ਦੇ ਕਨੇਡਾ ‘ਚ ਛੱਪਦੇ ਅਖਬਾਰ ‘ਚ ਆਪਣਾ ਲੇਖ ਦਿਤਾ।
ਭਾਗ ਚੌਥਾ
ਇਹ ਪੜਚੋਲੀਆਂ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਧਿਆਇ ‘ਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ ਇਸ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ ਪੜੇ।
ਸੂਤਕ ਪਾਤਕ, ਜੂਠ, ਦੁਰਗੰਧ, ਭੂਤ ਪ੍ਰੇਤ, ਸੁਲੱਖਣਾ ਥਾਂ, ਦਾਤਨ ਕਰਨ ਦਾ ਭਰਮ, ਭੋਜਨ ਕਰਨ ‘ਚ ਭਰਮ, ਬੋਧੀ ਵਾਲਾ ਤਾਰਾ, ਸਗਨ ਅਪਸ਼ਗਨ, ਜਾਤ ਦਾ ਭਰਮ, ਮਹੂਰਤ ਥਿਤਿ ਵਾਰ, ਨਵਰਾਤਰੇ, ਰੱਖੜੀ, ਕਰਵਾ ਚੌਥ ਤੇ ਵਰਤ, ਕੀਹ ਕਬੀਰ ਸਾਹਿਬ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸਨ ਆਦਿ ਫੁਟਕਲ ਲੇਖ ਦਿਤੇ ਹਨ।
ਭਰਮ- ਭਰਮਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਵਿਚ ਲਿਖਾਰੀ ਨਾਕਾਮਯਾਬ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਪਿੰਡੇ ਨੂੰ ਨਾਅ ਧੋਅ ਕੇ ਸੁੱਚਾ ਕਰਨਾ ਇਕ ਭਰਮ ਹੈ ਜੋ ਕਈ ਮੂੜ ਸਿੱਖਾਂ ਪਾਲ ਰੱਖਿਆ ਹੈ।
ਪੈਰ ਨੂੰ ਸੁੱਚੇ ਕਰਨ ਦਾ ਅਨੋਖਾ ਭਰਮ- ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵੜਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੈਰ ਸਾਫ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪੜਚੋਲੀਏ ਨੂੰ ਯਾਦ ਹੈ ਕਿ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕ ਕਿਵੇਂ ਗੰਦੇ ਮੰਦੇ ਪੈਰਾਂ ਸਮੇਤ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਆਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਸੋ ਪੈਰ ਸਾਫ ਕਰਨ ਦਾ ਜੋ ਨਿਯਮ ਬਣ ਗਿਆ ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਠੀਕ ਗਿਣਦੇ ਹਾਂ। ਪਰ ਲਿਖਾਰੀ ਇਸ ਨੂੰ ਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਰੀਤ ਮੰਨਦਾ ਹੈ।
ਮੁਰਦਾਰ- ਮਾਸ ਖਾਣ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਕਈ ਮੂਰਖ ਲੋਕ ਮਾਸ ਨੂੰ ਵੀ ਮੁਰਦਾਰ ਖਾਣਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਠੀਕ ਹੈ।
ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲਾ- ਗੁਰਮਤਿ ਅਨੁਸਾਰ ਮੂਹ ਮਨੇਰੇ ਉੱਠ ਕੇ ਅਸ਼ਨਾਨ ਉਪਰੰਤ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਗੁਰਬਾਨੀ ਰਾਹੀਂ ਗਾਉਣਾ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਗੁਰਮਤ ਗਿਆਨ ਦਾ ਰਾਹ ਹੈ ਤੇ ਆਰਾਮ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਦਿਮਾਗ ਤਾਜਾ ਤੇ ਕਾਰਜ਼ਸ਼ੀਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਨੇਰੇ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਲਿਖਾਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਦੇ ਏਨ੍ਹਾਂ ਮਾਇਨਿਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਗੁਰਮਤ, ਮਤ(ਬਿਬੇਕ) ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰਖਦੀ ਹੈ। ਰੋਸ਼ਨ ਦਿਮਾਗ ਬਖਸ਼ਸ਼ ਸੱਦਕਾ ਜਲਦੀ ਗੁਰਮਤ ਹਾਸਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਦੀਵਾਲੀ- ਲਿਖਾਰੀ ਹਿੰਦੂ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਨੁੰ ਗੁਰਮਤ ਦੇ ਘਰਾਂ ‘ਚ ਮਨਾਏ ਜਾਣ ਦੇ ਸਖਤ ਖਿਲਾਫ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ ਉਹ ਛ।ਭ।ਵ।ਙ ਨਾਲ ਖਤੋ ਖਤਾਬਤ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਚਿੱਠੀਆਂ ਪੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਜਾਹਿਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਵਾਸਤੇ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੋਈ ਮਾਮਲਾ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਅਜੇ ਤੱਕ ਇਹਨਾਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਡਿਉਟੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਲਾਈ ਕਿ ਕਿਹੜੀ ਬ੍ਰਾਂਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੋਧ ਬਾਬਤ ਪੱਤਰਾਂ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦੇਣਾ ਹੈ।
ਪਾਪ ਪੁੰਨ- ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਬਿਪਰਵਾਦੀ ਹੈ ਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਇਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਮਾਨਤਾ ਨਹੀਂ ਦੇਂਦੀ। ਉਦਮ- ਆਲਸ ਬਾਰੇ ਗੁਰਮਤ ਸਿਧਾਂਤ ਪ੍ਰਪੱਕ ਕਰਾਇਆ ਹੈ।
ਦੁੱਖ ਸੁੱਖ- ਲਿਖਾਰੀ ਨੇ ਠੀਕ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਲੋਕ ਹੀ ਜਿਆਦਾ ਦੁੱਖੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਭਾਣੇ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ। ਸ਼ਕ ਹਊਮੇਂ ਅਗਿਆਨਤਾ ਹੀ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਕਾਰਨ ਹੈ।
ਆਵਨਿ ਅਫਤਰੈ ਜਾਨਿ ਸਤਾਨ ਵੈ- ਐਂਵੇ ਬੇਤੁਕੀ ਗੱਲ ਤੇ ਟਾਈਮ ਬਰਬਾਦ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਸਵਰਗ ਨਰਕ- ਕਿ ਸਵਰਗ ਨਰਕ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਗੁਰਮਤ ਵਿਰੋਧੀ ਹੈ, ਅੱਛਾ ਹੈ।
ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੇ ਸਹਿਬਜਾਦੇ ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ ਤੇ ਲਖਮੀ ਦਾਸ- ਲਿਖਾਰੀ ਨੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਪ੍ਰਮਾਣ ਦੇ ਦੇ ਕੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਾਹਿਬਜਾਦੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਕਹੇ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਸਨ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖੀ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਬਾ ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ ਨਿਗੁਰੇ ਸਨ। ਉਦਾਸੀਆਂ ਦੇ ਅਖਾੜੇ ਗੁਰਮਤਿ ਦੀ ਘੋਰ ਖੰਡਣਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
 ਇਸ ਪੜਚੋਲੀਏ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ ਕਿ ਬਿਪਰ ਸਰਕਾਰ ਉਦਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸਾਖੀ ਬਣਾ ਕੇ ਸਿੱਖੀ ਤੇ ਵੱਡਾ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ‘ਚ ਹੈ। ਪਿੱਛੇ ਞ।ਛ।ਛ ਨੇ ਉਦਾਸੀਆਂ ਨਾਲ ਗੁਪਤ ਸੰਧੀ ਕਰਕੇ, ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਨੇੜਲੇ ਉਦਾਸੀ ਅਖਾੜਾ ਬ੍ਰਹਮ ਬੂਟਾ ਤੇ ਵੀ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਅਜਕਲ ਤਾਂ ਉਦਾਸੀਆਂ ਵਿਚ ਬਹੁਤੇ ਹਿੰਦੀ ਬੋਲਦੇ ਸਾਧੂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ ਹਨ ਤੇ ਸਿੱਖੀ ਵਾਲਾ ਮਾੜਾ ਮੋਟਾ ਤੱਤ ਪਤਲਾ ਪੈ ਗਿਆ ਹੈ।
 ਲਿਖਾਰੀ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਨਿਰਾ ਬਕਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿਤਾ ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ ਦਾ ਚੇਲਾ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਲਿਖਾਰੀ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਦਾਸੀ, ‘ਨਾਂ ਕਦੇ ਸਿੱਖ ਬਣੇ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸਿੱਖੀ ਨੂੰ ਨਿਆਰੀ ਨੁਹਾਰ ਵਿਚ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਦੇ ਨਿਆਰੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਬੜੀ ਸਫਾਈ ਨਾਲ ਦੂਸ਼ਤ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।
ਮੁੱਖ ਗੰਰਥੀ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਚਿੱਠੀ- ਇਸ ਵਿਚ ਵੀ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਮੁੱਦੇ ਚੁੱਕੇ ਹਨ:- 1) ਦੁੱਖ ਭੰਜਨੀ, 2) ਸਰੋਵਰ ‘ਚ ਅਸ਼ਨਾਨ, 3) ਠੇਕੇ ਤੇ ਪਾਠ ਕਰਾਉਣ ਤੇ ਖਰੀਦਣ, 4) ਲੇਖਕ ਸਵਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ ਦੀ ਜੋ ਪ੍ਰਕਰਮਾ ‘ਚ ਜਗ੍ਹਾ ਬਣਾਈ ਹੈ ਕੀ ਇਹ ਕਰਮ ਕਾਂਡ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਿਹਾ (ਅ) ਲੇਖਕ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀਹ ਇਹੋ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ ਜਿਥੇ ਸ਼ਹੀਦ ਦਾ ਸ਼ੀਸ਼ ਡਿੱਗਾ ਸੀ, ਭਾਵ ਕਿ ਲੇਖਕ ਸੀਨਾ ਬਸੀਨਾ ਚਲੀਆਂ ਰਹੀ ਪ੍ਰੰਪਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵਗਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।, 5) ਪੰਡੇ ਬਾਟੇ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ- ਕੀਹ ਤੁਸੀਂ ਅਜਿਹਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਤਿਆਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ, ਜਿਨੂੰ ਛੱਕ ਕੇ ਚਿੜੀਆ ਬਾਜ਼ ਨੂੰ ਜਾ ਢਾਉਣ ਜਾਂ ਮੁਰਦੇ ਵਿਚ ਜਾਨ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੋਵੇ। ਲਿਖਾਰੀ ਇਸ ਗੱਲ ਤੇ ਵੀ ਕਿੰਤੂਪ੍ਰੰਤੂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਨੇ ਖੁੱਦ ਵੀ ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆ ਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛੱਕਿਆ ਸੀ। 6) ਹਰਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਸਿਰੋਪਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਪੱਖਪਾਤ ਵਾਲੀ ਨੀਤੀ ਦਾ ਵੀ ਖੰਡਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। 7) ਅਕਬਰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਪੰਗਤ ‘ਚ ਬਹਿ ਕੇ ਲੰਗਰ ਛੰਕਿਆ ਸੀ ਕਿ   ਦੇ ਅਹੁਦੇਦਾਰ ਤੇ ਮੁਲਾਜਮ ਕਦੀ ਪੰਗਤ ‘ਚ ਬਹਿੰਦੇ ਹਨ? 8) ਕੀਹ ਜਗ੍ਹਾ ਜਗ੍ਹਾ ਬਣੇ ਡੇਰੇਦਾਰ ਸੰਤ ਗੁਰਮਤਿ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਨਹੀਂ ਹਨ। 9) ਕੀਹ ਸੰਤ ਫਤਹਿ ਸਿੰਘ , ਸੰਤ ਹਰਚੰਦ ਸਿੰਘ ਲੋਂਗੋਵਾਲ, ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂ ਵਾਲੇ ਨੇ ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।
ਭਾਗ ਪੰਜਵਾਂ
ਪੰਜਵੇਂ ਭਾਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ‘ਚ ਲਿਖਾਰੀ ਨੇ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਸਿਰਲੇਖ ਅਧੀਨ 6 ਲੇਖ ਦਿਤੇ ਹਨ- ਜੀਉਂਦੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ, 2) ਅਸਲ ਮੁਰਦੇ, 3) ਸਦ ਜੀਵੇ ਮਨੁੱਖ, ਆਪੇ ਮਾਰ ਆਪ ਜੀਵਾਲੇ, ਫਿਰ ਕਾਤਲ ਕੌਣ ਹੋਇਆ, ਸਤਿਗੁਰੂ ਮੇਰਾ ਮਾਰ ਜੀਵਾਲੇ। ਅਸੀਂ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਕਰਾਂਮਾਤਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਲੇਖ ਹਨ ਤੇ ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੜਨ ਵਾਸਤੇ ਵਕਤ ਨਹੀਂ ਕੱਢਿਆ।
ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਿਰਮਲੇ ਸਾਧਾਂ ਤੇ ਲੇਖ ਹਨ ਤੇ ਲਗਦਾ ਚੰਗੀ ਡੰਡ ਲਾਈ ਹੈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ, ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾ ਨੇ ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਕੀਤਾ ਤੇ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਨਿਰਾ ਕੋਰਾ ਝੂਠ ਹੈ ਕਿ ਦਸ਼ਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਨੇ ਕੁੱਝ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕਾਂਸ਼ੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਵਿਦਿਆ ਲੈਣ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਸੀ।
ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਜਨਮ ਦਿਨ- ਲੇਖਕ ਪੂਰਾ ਤਾਣ ਲਾ ਕੇ ਇਹ ਗੱਲ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਜਨਮ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤੇ ਨਾਨਕ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਜਾਮੇ ਨੇ ਕੋਈ ਅੱਡਰਾਂ ਤੀਸਰਾ ਪੰਥ ਨਹੀਂ ਸੀ ਚਲਾਇਆ। ਖੰਡੇ ਬਾਟੇ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਵਾਲਾ ਸਾਕਾ 200 ਸਾਲ ਤੋ ਵੀ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿਰਜੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਪੰਥ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦਾ ਦਿਨ ਸੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦਾ ਆਗਮਨ ਦਿਨ ਹੀ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਜਨਮ ਦਿਹਾੜਾ ਹੈ।
ਖੰਡੇ ਬਾਟੇ ਵਾਲਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੀ ਰਸਮ ਹੀ ਹੈ?- ਇਹ ਪੜਚੋਲੀਆ ਸਮਝਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖਤਰਨਾਕ ਗੱਲ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਨੇ ਇਹ ਵਾਲੀ ਕਹੀ ਹੈ ਕਿ ਖੰਡੇ ਬਾਟੇ ਵਾਲਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੀ ਰਸਮ ਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਿੱਧਾ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਮੁਰਝਾਏ ਹੋਏ ਦਰਖੱਤ ਦੀ ਜੜ ਤੇ ਹਮਲਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਸਿੱਖੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦ ਦੀ ਗੁਲਾਮੀ ਥੱਲੇ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਖੁੱਦ ਹੀ ਇਹ ਗੱਲ ਬਾਰ ਬਾਰ ਮੰਨ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕਿ ਜਿੰਨੇ ਡੇਰੇਦਾਰ ਸੰਤ ਹਨ ਨਿਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਅਸਰ ਥੱਲੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਪੂਰਾ ਬਿਪਰਵਾਦ ਹੀ ਫੈਲਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਜਗ ਜਾਹਰੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਸ੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਤੇ ਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਣਾ ਪੂਰਾ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰੀ ਬੈਠਾ ਹੈ।
 ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਾਉਣਾ ਇਕ ਕਰਮ ਕਾਂਡੀ ਰੀਤ ਹੈ ਇਸ ਸੰਬੰਧ ‘ਚ ਲਿਖਾਰੀ ਨੇ ਨਾਮ ਅੰਮ੍ਰਿਤ, ਸ਼ਬਦ ਅੰਮ੍ਰਿਤ, ਬਾਣੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਚੱਖਣਾ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਖਾਣਾ, ਖਾਣ ਪੀਣ ਪਹਿਨਣ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨਾਮ ਅੰਮ੍ਰਿਤ, ਨਾਮ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਸੁਆਦ ਮਿੱਠਾ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਫਲ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਰਸ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਜਲ, ਸਰਬਰੋਗ ਕਾ ਆਨੰਦ ਨਾਮ, ਖੰਡੇ ਬਾਟੇ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਜਿਹੇ ਲੇਖ ਲਿਖ ਕੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਖੰਡੇ ਬਾਟੇ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਕੋਈ ਵਿਆਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਸਿਰਫ ਇਹ ਮਸਲਾ ਹੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖਿਆ ਕਿ ਕੀਹ ਅ!ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੀਸ਼ ਜੁਦਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ ਕਿ ਨਹੀਂ। ਲਿਖਾਰੀ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਖੰਡੇ ਬਾਟੇ ਦੀ ਪਾਹੁਲ ਜੋ ਲਿਖਾਰੀ ਆਮ ਲੇਖਕਾਂ ਵਾਂਙੂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹੀ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਮਾਤਰ ਇਕ ਜਅਜਵਜ਼ਵਜਰਅ ਧਰਮ ਗ੍ਰਹਣ ਕਰਨ ਦੀ ਰਸਮ ਸੀ। ਇਹ ਪੜਚੋਲੀਆ ਸਮਝਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੈਗੰਬਰਾਂ ਜਾਂ ਅਖੌਤੀ ਅਵਤਾਰਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਉਹਨਾ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਕੋਈ ਤੁਰਨ ਲਗਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਬਕਾਇਦਾ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਰਸਮ ਦੇ ਬਾਅਦ ਹੀ ਪਾਂਧੀ ਨੂੰ ਉਸ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਇਹ ਇਸਲਾਮ ਵਿਚ ਵੀ ਹੈ, ਈਸਾਈਮਤ ਬੁੱਧਮਤ ਜਾਂ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੰਸਥਾ ਵਿਚ ਹੈ। ਸੌ ਲਿਖਾਰੀ ਨੁੰ ਸ਼ਬਦ ਖੰਡੇ ਦੀ ਪਾਹੁਲ ਤੇ ਜੋਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ। ਗੁਰਬਖਸ਼ ਜਦੋਂ ਪੁਲਿਸ ਵਿਚ ਸ਼ਿਪਾਹੀ ਭਰਤੀ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤਾਂ ਸਹੁੰ ਵੀ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਵਰਦੀ ਪਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ ਤੇ ਵਰਦੀ ਦਾ ਮਾਇਕ ਫਾਇਦਾ ਲੈਦਾ ਰਿਹਾ ਅੱਜ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਓਂ ਖਾਲਸੇ ਦੀ ਵਰਦੀ ਇਨੂੰ ਚੁੱਭਦੀ ਹੈ।
 ਲੇਖਕ ਨੇ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਕਿਤੇ ਦੂਸਰੀ ਜਗ੍ਹਾ ਜਾਂ ਕੇ ਇਸ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ ਟਿਪਣੀ ਕੀਤੀ ਹੈ:-
“ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਬੇਬੇ ਨਾਨਕੀ ਤੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਤੇ ਦੂਜਾ ਨਿਰਮਲ ਸਿੱਖ ਰਾਇ ਬੁਲਾਰ ਤੇ ਫਿਰ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ ਅਤੇ ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਕਰੋੜ ਤੱਕ ਜਾ ਪੁਜੀ। ਖਾਲਸਾ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਰਹਿਤ, ਨਿਰਮਲ ਪੰਥੀਆਂ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਨਿਰਮਲ ਆਚਰਨ, ਨਿਰਮਲ ਰਹਿਣੀ ਬਹਿਣੀ ਦਾ ਨਾਮ ਨਿਰਮਲ ਪੰਥ ਹੈ। ਕੇਵਲ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਬਾਣੇ ਅਤੇ ਖਾਸ ਚਿੰਨਾਂ ਵਿਚ ਫਬੇ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਨਾਮ ਖਾਲਸਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।’
 ਅਸੀਂ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ ਲਿਖਾਰੀ ਇਥੇ ਵੀ ਪੰਥ ਨਾਲ ਜਿਆਦਤੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸੰਬੰਧਤ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਪੰਜ ਕਕਾਂਰਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਤਨਦੇਹੀ ਨਾਲ ਵਕਾਲਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਬਾਕੀ ਜਗ੍ਹਾ ਖੰਡਨ। ਇਹ ਚਲਾਕੀ ਜਾਂ ਬੇਈਮਾਨੀ ਹੀ ਕਹੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਨੂੰ ਇਹ ਲਿਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ ਕਿ ਕਕਾਰਾਂ ਦੇ ਧਾਰਨ ਉਪਰੰਤ ਵੱਡੀ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਵਨ ਜੀਣ ਦੀ ਹੈ। ਕਕਾਰ ਧਾਰਨ ਉਪਰੰਤ ਜੇ ਸੱਚ ਧਰਮ ਤੇ ਦਿਆ ਤੇ ਹੁਕਮ ‘ਚ ਰਹਿਣਾ ਜੇ ਧਾਰਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਕਕਾਰ ਵੀ ਵਿਅੱਰਥ। ਅਸੀਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਸਿੱਖੀ ਵਿਚ ਅਜਿਹੀਆਂ ਚਰਚਾਵਾਂ ਛਿੜਨੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਉਸਾਰੂ ਤੱਤ ਭਾਰੂਹੋਣ।
ਤੰਬੂ. . . .? ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੀ ਵਰਤੀ? ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਹੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਕੰਮ ਗੁਰੂ ਨੇ ਗੁੱਪਤ ਰੱਖਿਆ ਭੁੱਲੜ ਲਿਖਾਰੀ ਉਸ ਤੰਬੂਦੇ ਅੰਦਰ ਕਿਓ ਝਾਤੀਆਂ ਮਾਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਫਿਰ ਬਜਰ ਕੁਰਾਹਿਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕੁਠਾ, ਤਮਾਕੂ, ਪਰ ਨਾਰੀ/ ਪੁਰਖ ਗਮਨ ਦੱਸੀਆਂ ਹਨ। ਲਿਖਾਰੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਚੰਗੀ ਖਬਰ ਲਈ ਹੈ ਜਿਹੜੇ ਸਿਰਫ ਮੁਸਲੀ ਨਾਲ ਸੇਜ ਸਾਂਝੀ ਕਰਨ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਬਾਕੀ ਪਰ ਨਾਰੀਆਂ ਉਚਿਤ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਬਤ ਚੁੱਪ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
 ਫਿਰ ਇੱਥੇ ਅੱਗੇ ਲਿਖਾਰੀ ਵਿਚੇ ਹੀ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਬਚਿੱਤਰ ਨਾਟਕ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੂਰਤ ਦਸਮੇਸ਼ ਦੀ ਰਚਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਗੁਰ ਸਿੱਖੀ ਵਿਚ ਕੇਸਾਂ ਤੇ ਦਸਤਾਰ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ- ਇਥੇ ਲਿਖਾਰੀ ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਨੌ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਕੇਸਧਾਰੀ ਹੋਣ ਤੇ ਪੂਰਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਹੀਂ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਕੇਸਾਂ ਨਾਲ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਫਰਮਾਨ ਤਾਂ ਦਿਤੇ ਹਨ ਪਰ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਘੱਟਨਾਵਾਂ ਤੇ ਇਤਹਾਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਹੀਂ ਦਿਤਾ। ਓਧਰ ਬਿਪਰ ਪੂਰਾ ਤਾਣ ਲਾ ਕੇ ਇਹ ਸੁਨੇਹਾ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿਚ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲੇ ਨੌਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਕੇਸਧਾਰੀ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਪੰਜ ਕਕਾਰਾਂ ਦੀ ਲੋੜ- ਗੁਰਸਿੱਖ ਲਿਖਾਰੀਆਂ ਦੀ ਦਲੀਲ ਲਿਖਾਰੀ ਨੇ ਦੁਹਰਾਈ ਹੈ ਕਿ ਕੱਕਾਰਾਂ ਪਿੱਛੇ ਇਕ ਕਾਰਗਰ ਦਲੀਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਹੁਕਮ ਹੈ।
ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਗੁਰਮਤਿ ਰਹਿਤ- ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਦਾ ਆਮ ਸਿੱਖ ਸਿੱਖੀ ਆਚਰਣ ਪੱਖੋਂ ਪਤਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਪਰ ਇੱਥੇ ਲਿਖਾਰੀ ਆਪਣਾ ਵਿਹੁ ਫਿਰ ਖਾਲਿਸਤਾਨੀਆਂ ਤੇ ਛਿੜਕਦਾ ਹੈ। ਲਿਖਾਰੀ ਦੱਸਦੈ ਕਿ ਪਿੱਛਲੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਘਰ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਸਾਬਤ ਸੂਰਤ ਅਜਨਬੀ ਸਿੱਖ ਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਲੋਕ ਸਹਿਮ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਸਿੱਖੀ ‘ਚ ਮੌਜੂਦਾ ਗਿਰਾਵਟ ਤੇ ਤਾਂ ਕੋਈ ਦੋ ਰਾਇ ਹੋ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ ਪਰ ਲਿਖਾਰੀ ਇਕ ਵੱਡਾ ਤੱਥ ਅਣਗੋਲਿਆ ਕਰ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਡੇਰਿਆਂ ਤੇ ਬਹਿਕਾਂ ਤੇ ਅਕਸਰ ਲਿਖਾਰੀ ਦੇ ਮਹਿਕਮੇਂ ਦੇ ਹੀ ਲੋਕ ਫੜੇ ਗਏ ਸਨ।
 ਇਸ ਉਪਰੰਤ ਲੇਖਕ ‘ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕਾ ਖਾਲਸਾ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕੀ ਫਤਹਿ’ ਬੁਲਾਉਣ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਅੱਗੇ ਲਿਖਾਰੀ ਇਕ ਵਾਧੂ ਜਿਹਾ ਲੇਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, “ਧਰਮ ਯੁੱਧ ਕੇ ਚਾਇ,’ ਤੇ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਜੰਗ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਦਲੀਲ ਮੁਤਾਬਿਕ ਧਰਮ ਯੁੱਧ ਕਹੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ।
ਗੁਰਮਤਿ ਦਾ ਸਦੀਵੀ ਧਰਮ ਯੁੱਧ- ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਗੁਰਮੁੱਖ ਸੰਨਿਆਸੀ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਸੰਘਰਸ਼ਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੁਨੀਆਂ ਕਰਤੇ ਦਾ ਰੱਚਿਆ ਇਕ ਡਰਾਮਾਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਨਿਰੰਤਰ ਚੰਗਿਆਈ ਤੇ ਬੁਰਾਈ ਦੀ ਜੱਦੋ ਜਹਿਦ ਚਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਗੁਰਮੁੱਖ ਜਿਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮਰਨਾ ਕਬੂਲ ਕੀਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਮੌਤ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡਰਦਾ ਤੇ ਹਰ ਜਾਲਮ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਟਾਕਰਾ ਨਿਧੱੜਕ ਹੋ ਕੇ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੋ ਗੁਰਮੁੱਖ ਦਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਹਊਮੇ ਧਾਰੀ ਤਾਕਤਾਂ ਨਾਲ ਟਕਰਾਅ ਰਹਿਣਾ ਹੈ।ਸੋ ਇਥੇ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੈ ਕਿ ਲਿਖਾਰੀ ਨੂੰ ਅਜੇ ਹਊਮੇਂ ਅਤੇ ਨਾਮ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਈ। ਥੋੜ੍ਹਾ ਨੇੜੇ ਤੇੜੇ ਜਰੂਰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।’
 ਫਿਰ ਸਿੰਘ ਉਪਾਧੀ ਦੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਆਦਿ ਲੇਖ ਦਿਤੇ ਹਨ ਜੋ ਠੀਕ ਹਨ। ਅੱਗੇ ਲੇਖ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਗੱਲ ਗਲਤ ਹੈ ਕਿ ਮਾਤਾ ਜੀਤੋ ਨੇ ਪ੍ਰਥਮ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਤਿਆਰ ਹੋਣ ਵਕਤ ਪਤਾਸੇ ਪਾਏ ਸਨ।
 ਪੰਨਾ 208 ਤੇ ਲਿਖਾਰੀ ਨੇ ਬੜਾ ਵੱਡਾ ਝਗੜਾ ਖੜਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਕਹੀ ਹੈ ਕਿ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸੰਚਾਰ ਸਮੇਂ ਜਿਹੜੀਆਂ ਪੰਜ ਬਾਣੀਆਂ ਪੜੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਤਿੰਨ ਜਾਪ ਸਹਿਬ, ਸਵੇਈਏ ਤੇ ਚੌਪਈ ਪੜਨਾਂ ਗੁਰਮਤ ਅਨੁਕੂਲ ਨਹੀਂ ਕਿਓਕਿ ਦਸਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਨੇ ਗੁਰਆਈ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਦਿਤੀ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਤੁਲ ਹੋਰ ਕੋਈ ਗੁਰਬਾਣੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਯਾਨਿ ਇਹ ਸਰਬਪ੍ਰਵਾਨਤ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ ਤਂਤ ਵੀ ਆਕੀ ਹੈ।
 ਉਧਰ ਲਗਪਗ ਜਿਨੇ ਵੀ (ਕਵੀ ਸੈਨਾਪਤਿ ਦੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰ ਸੋਭਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ) ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਗ੍ਰੰਥ ਜਾਂ ਰਹਿਤਨਾਮੇ ਹਨ ਸਭ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਬਾਣੀਆਂ ਪੜਨੀਆਂ ਦੱਸੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਬਾਣੀਆਂ ਵੈਸੇ ਭੀ ਸੰਪੂਰਨ ਤੌਰ ਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ਤੇ ਵੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਰੱਚਨਾਵਾਂ ਸਿੱਧ ਹੀ ਹਨ।
ਅੱਗੇ ਲਿਖਾਰੀ ਲਿਖ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਖੰਡੇ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਿਚ ਕੋਈ ਕਰਾਮਾਤੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਹੀਂ। ਨਾਲੇ ਉਹ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਟਕਸਾਲ ਦੀ ਵੀ ਵਾਹਵਾ ਖਬਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਮੁੱੜ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦ ਸਿੱਖੀ ਵਿਚ ਵਾੜ ਰਹੀ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਇਤਹਾਸ ਵਿਚ ਤਾਂ ਖੰਡੇ ਦੀ ਪਾਹੁਲ ਦੇਣ ਬਾਬਤ ਲਿਖਿਆ ਇਹ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਵਰਗੇ ਕੱਟੜ ਲਿਖਾਰੀਆਂ ਉਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਣਾ ਦਿਤਾ ਹੈ।
ਚਰਨਾਮ੍ਰਿਤ- ਜਿਹੜੇ ਡੇਰੇਦਾਰ ਇਹ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰ ਦੇ ਹਨ ਕਿ 1699 ਦੀ ਵਿਸਾਖੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਚਰਨ ਧੋ ਕੇ ਪਿਆਏ ਜਾਂਦੇ, ਦੀ ਵਾਹਵਾ ਡੰਡ ਲਾਈ ਹੈ।
 ਇਸ ਉਪਰੰਤ ਕੁੱਝ ਫੁੱਟਕਲ ਲੇਖ ਦਿਤੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਗਰੀਬੀ ਅਥਵਾ ਨਿਮਰਤਾ, ਹੋਹੂ ਸਭਨਾ ਕੀ ਰੇਣੁਕਾ, ਸਰਬ ਸਾਂਝਾ ਉਪਦੇਸ਼, ਸੰਗਤ ਚਰਨ ਧੂੜ, ਗੁਰੂ ਵਾਲੇ ਬਣਨਾ, ਤੇ ਅੱਗੇ “ਬੜਾ ਜਰੂਰੀ ਗੁਰਮਤਿ ਪੱਖ’ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ “ਕੇਵਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛੱਕ ਲੈਣ ਨਾਲ ਹੀ ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦੇ।’ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲਿਖਾਰੀ ਧਰਮ ਪ੍ਰਵਰਤਨ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਰੀਤ ਨੂੰ ਕੁੱਝ ਜਿਆਦਾ ਹੀ ਮਹੱਤਤਾ ਦਈ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਾਰੀ ਦੀ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਸੁੱਧਾਰ ਦੀ ਹੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਧਰਮ ਦੇ ਅਗਾਂਹ ਫੈਲਾਓ ਬਾਰੇ ਕਿਧਰੇ ਵੀ ਕੋਈ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।
ਫਿਰ ਅੱਗੇ ਲੇਖ ਹੈ ਨਿਗੁਰਾ ਕੌਣ।
ਅੱਖੇ, “ . . . . . . ਆਪੇ ਗੁਰ ਚੇਲਾ,’ ਵਾਲੀ ਕਹਾਵਤ ਝੂਠੀ ਹੈ
 ਅਫਗਾਨਾ ਨੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਵਰਤੋ ( ਕੰਮਪਯੂਟਰ ਰਾਹੀਂ) ਖੂਬ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਪਰ ਲਿਖਾਰੀ ਨੇ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਸਿੱਖ ਇਤਹਾਸ ਪੜਨ ਦੀ ਖੇਚਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਿਵੇਂ ਕਵੀ ਸੈਨਾਪਤਿ ਦਾ ਪੰਥ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਸਰਬ ਲੋਹ ਗ੍ਰੰਥ, ਭੰਗੂਦਾ ਪੰਥ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਪ੍ਰਮ ਸੁਮਾਰਗ ਆਦਿ ਆਦਿ। ਜੇਕਰ ਉਸਨੇ ਇਹ ਪੜੇ ਹੁੰਦੇ ਤਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਾਉਣ ਵਾਲੀ ਘੱਟਨਾ ਤੇ ਜਿਆਦਾ ਜੋਰ ਨਾ ਦਿੰਦੇ। ਕਿਉਂਕਿ 1699 ਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਖਾਲਸਾ ਸਾਜਣ ਤੇ ਹੈ ਨਾ ਕਿ ਖੰਡੇ ਦੀ ਪਾਹੁਲ ਦੇਣ ਤੇ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਹਿਲੇ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਕਿ ਲਿਖਾਰੀ ਖਾਲਸਾ ਲਫਜ਼ ਦੇ ਮਾਇਨੇ ਹੀ ਗਲਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
 ਇਸ ਲੇਖ ਵਿਚ ਲਿਖਾਰੀ ਦੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਜਰੂਰ ਝਲਕ ਰਹੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਜਿਸ ਡਰ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਖੁੱਦ ਪੰਜ ਪਿਆਰੀਆਂ ਕੋਲੋਂ ਪਾਹੁਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲਈ ਉਹ ਨਿਰਮੂਲ ਹੈ। ਖੁੱਦ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਵੀ ਕਈ ਜਗ੍ਹਾ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਦਾ ਦਰਜ਼ਾ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਦਸਮੇਸ਼ ਨੇ ਖੁੱਦ ਵੀ ਸਵੈਯਾਂ ਵਿਚ ਇਹੋ ਭਾਵ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਹੈ।
. . . . .ਇਨਹੀ ਕੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕੇ ਸਜੇ ਹਮ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਮੋ ਸੇ ਗਰੀਬ ਕਰੋਰ ਪਰੇ ‘
ਫਿਰ ਸਰਬ ਲੋਹ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਸਰਬ ਪ੍ਰਵਰਨ ਬਿਆਨ:-
ਖਾਲਸਾ ਮੇਰਾ ਪਿੰਡ ਪਰਾਣ। ਖਾਲਸਾ ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਕੀ ਜਾਨ। ਖਾਲਸਾ ਮੇਰਾ ਸਤਿਗੁਰ ਪੂਰਾ। ਖਾਲਸਾ ਮੇਰੋ ਸਾਜਨ ਸੂਰਾ । ਵੀ ਮੋਜੂਦ ਹੈ।ਨਾਲੇ ਲਿਖਾਰੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ, “ਗੁਰ ਸੰਗਤ ਕੀਨੀ ਖਾਲਸਾ’ ਨਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਉਪੱਦਰਵੀ ਹਜੂਮ ਨੂੰ ਸੰਗਤ ਕਿਹਾ ਹੈ।
ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਜੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੀਆਂ ਵੰਡੀਆਂ ਜਾਂ ਖਾਲਸਾ ਗੁਰੂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ:-
 ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੀ ਘਾਟ ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਗੁਲਾਮੀ ਕਰਕੇ ਪੰਥ ਵੱਡੀ ਅਧੋਗਤੀ ਵਿਚ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿ ਖਾਲਸਾ ਗੁਰੂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਅਜੋਕੇ ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਏ ਹਨ। ਵੈਸੇ ਐਸ ਵੇਲੇ ਵੱਡੀ ਜਰੂਰਤ ਹੈ ਸਿੱਖ ਦੇ ਸਿੱਖੀ ਕਿਰਦਾਰ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਕਰਨ ਦੀ ਪਰ ਜੇ ਇਹ ਕਹਿ ਦਈਏ ਕਿ ਨਹੀਂ ਇਹ ਸੰਭਵ ਹੀ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਆਪਾਂ ਗੁਰਮੁੱਖ ਸਿਧਾਂਤ ਤੋਂ ਮੂਲੋਂ ਹੀ ਮੁਨਕਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ। ਜਦੋਂ ਆਪਾਂ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਯਾਦ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਨਮਕ ਹਰਾਮ ਅਫਗਾਨਾ ਦਾ ਦਿਲ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤਾ ਇਸ ਸਾਰੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਝੁਠਲਾਉਣ ਦਾ।
 ਸੰਨ 1984 ‘ਚ ਜਿਹੜੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ ਇਹ ਪੜਚੋਲੀਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਡੇਰੇ ਦਾਰੀ ਧਾਰਮਿਕ ਸੋਚ ਨਾਲ ਤਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਸਹਿਮਤ ਨਹੀਂ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਕੀਦੇ ਅੱਗੇ ਸੀਸ਼ ਝੁਕਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਬਚਨਾਂ ਦੇ ਪੱਕੇ ਨਿਕਲੇ ਸਿੰਘ ਸੂਰੇ ਨਿਕਲੇ।ਲਿਖਾਰੀ ਤਾਂ ਪੈਰ ਪੈਰ ਤੇ ਸਟੈਡ ਬਦਲਦਾ ਹੈ।
 ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਮਾਫ ਕਰੇ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਸਾਉਣ ਦੇ ਅੰਨੇ ਨੂੰ ਸਭ ਹਰਾ ਹੀ ਹਰਾ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੈ। ਨਾਲੇ ਅਫਗਾਨਾ ਇਹ ਵੀ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਸੰਨ 1984 ‘ਚ ਉਹ ਭਿੰਡਰਾਵਾਲੇ ਦੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਬਣ ਗਏ। ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਫਗਾਨਾ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਉਹ ਤਾਂ “ਠੱਗ’ ਸੀ। ਲਿਖਣ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ ਦੀ ਮਜਬੂਰੀ ਹੈ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਇਹ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਠੱਗ ਕੌਣ ਹੈ। ਖੈਰ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਦਾ ਅਸਲੀ ਛ.ੀ.ਧ ਵਾਲਾ ਚਿਹਰਾ ਨੰਗਾ ਤਾਂ ਹੋ ਹੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਧਰਮ ਬਿਨਾਂ ਨਹਿ ਰਾਜ ਮਿਲੈ ਹੈ?
ਲਿਖਾਰੀ ਨੇ ਲੰਮੀ ਚੌੜੀ ਦਲੀਲ ਦੇ ਕੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਦਲੀਲ ਨੂੰ ਝੁਠਲਾਉਣ ਦਾ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਹਿਬ ਨੇ ਫਰਮਾਇਆ ਸੀ, “ਰਾਜ ਬਿਨਾਂ ਨ ਧਰਮੁ ਚਲੈ ਹੈਂ , ਧਰਮ ਬਿਨਾਂ ਸਭ ਦਲੈ ਮਲੈ ਹੈਂ।’ ਲਿਖਾਰੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਨਹੀਂ, “ ਧਰਮ ਬਿਨਾਂ ਨਹਿ ਰਾਜ਼ ਮਿਲੈ ੲੈ। ਜਿਵੇ ਕਿ ਉੋਪਰ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਲਿਖਾਰੀ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਜਿਲਤ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਦੇ ਇਸ ਕਥਨਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
 ਲਿਖਾਰੀ ਦੀ ਦਲੀਲ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਆਪਾਂ ਆਪਣਾ ਆਚਰਨ ਉਚਾ ਚੁੱਕ ਲਵਾਂਗੇ, ਸੱਚ ਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਅਨੁਆਈ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗੇ, ਤਾਂ ਰਾਜ ਆਪਣੇ ਆਪ ਸਾਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ‘ਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਲਿਖਾਰੀ ਦੀ ਗੱਲ ਵਿਚ ਦੱਮ ਤਾਂ ਹੈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੱਚੀ ਤੇ ਢੁੱਕਵੀਂ ਨਹੀਂ। ਜਨਾਬ ਕਨੇਡਾ ‘ਚ ਬੈਝੇ ਹਨ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਅਹਿਜੀ ਗੱਲ ਤਾਂ ਨਾਂ ਲਿਖਦੇ।
 ਲਿਖਾਰੀ ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੀ ਨਹੀਂ, “ਡੁਬੀ ਤਾਂ ਜੇ ਸਾਹ ਤਾਂ ਆਇਆ ‘ ਵੱਡੀ ਮੁਸੀਬਤ ਇਹੋ ਹੈ ਕਿ ਬਿਪਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੂਰਤ ਵਿਚ ਕਾਰਗਰ ਪ੍ਰਚਾਰ ਨੂੰ ਇਜਾਜਤ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ। ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਕੁੱਝ ਇਕ ਉਦਾਹਰਨਾ ਸ਼ਾਇਦ ਲਿਖਾਰੀ ਨੂੰ ਕੜਵੀਆਂ ਸੱਚਾਈਆਂ ਤੋਂ ਜਾਣੂਕਰਾ ਦੇਣ।
ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਬੋਰਡ ਜਿਹੜਾ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਸਲੇਬਸ ਤਹਿ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਸ ਵਿਚ ਜਿਆਦਾ ਐਕਸਪਰਟ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰੋਧੀ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜ਼ਰਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ, ਬਾਦਲ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਕਿ ਸਲੇਬਸ ਬਦਲ ਕੇ ਦੱਸਦੇ। ਵੈਸੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰੋਧੀ ਆਪਣੇ ਸਕੂਲਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਬੋਰਡ ਨਾਲ ਲਾ ਕੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਇਕ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਪੰਜਾਬ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਗੱਲ ਦੱਸੀ ਕਿ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਇਕ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਜੱਦ ਚਮਿਆਰ ਜਾਤ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕਿਸੇ ਗਲੋਂ ਰੋਹ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂਕਰ ਦਿਤਾ ਸੀ ਤਾਂ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਪੁਲਸ ਕਪਤਾਨ ਨੇ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਪ੍ਰਚਾਰਕਾਂ ਦੇ ਦਾਖਲੇ ਤੇ ਹੀ ਪਾਬੰਦੀ ਲਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।
ਲਿਖਾਰੀ ਖੁੱਦ CID ਵਿਚ ਰਿਹਾ ਹੈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ SGPC ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ CID ਭਾਰੂਹੈ। ਤੇ ਉਹੋ ਪਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੁ ਬਿਪਰ ਇਜਾਜਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਅੱਜ ਵੀ MP, UP ਤੇ Maharashtra  ‘ਚ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਸ੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਸਰਬ ਸੰਮਤੀ ਨਾਲ ਗਿਆਨੀ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਜੋ ਬਿਪਰ ਦੇ ਪਿਠੂ ਹਨ ਨੂੰ ਬਰਖਾਸਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਕਿਸੇ ਪਰੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਅੱਗਲਿਆਂ ਉਹਨੂੰ ਫਿਰ ਲੁਆ ਲਿਆ ਸੀ।
ਨਾਨਕ ਸ਼ਾਹੀ ਜੰਤਰੀ ਦਾ ਮਤਾ ਸ੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਸਰਬ ਸੰਮਤੀ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਬਿਪਰ ਨੂੰ ਗੱਲ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਆਈ। ਜੰਤਰੀ ਧਰੀ ਧਰਾਈ ਰਹਿ ਗਈ।
ਸਾਡੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਰੰਗ ਬਸੰਤੀ (ਪੀਲਾ) ਹੈ, ਸੰਨ 1932 ਵਿਚ ਸ੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਮਤਾ ਪਾਸ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਸੀ ਤੇ ਗਿਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਸਿੱਖ ਰੰਗ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਝੰਡੇ ਵਿਚ ਜਗਾਹ ਨਹੀਂ ਦਿਤੀ। ਬਿਪਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਅਸਰ ਵਰਤ ਹੁਣ ਤਕ ਖਾਲਸਈ ਨਿਸਾਨ ਦਾ ਰੰਗ ਹੀ ਭਗਵਾ ਕੇਸਰੀ ਕਰਾ ਦਿਤਾ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਆਪਣਾ ਬਸੰਤੀ ਰੰਗ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਝੁਲਾ ਕੇ ਤਾਂ ਦੇਖਣ।
ਕਨੇਡਾ ਬੈਠੇ ਵੀਰ ਨੂੰ ਮੁਗਲ ਅਤੇ ਬਿਪਰ ਰਾਜ਼ ਦੇ ਵਤੀਰੇ ਦਾ ਫਰਕ ਹੀ ਨਹੀਂ ਪਤਾ। ਅੰਗਰੇਜ਼ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਜਾਰਜ ਸਟੀਨ ਨੂੰ ਵੀ ਚਾਅ ਆਇਆ ਸੀ, ਕੁੱਝ ਆਦਿ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਈਸਾਈ ਬਣਾਉਣ ਦਾ।
ਜੇ ਅਫਗਾਨਾ ਨੂੰ ਅਜੇ ਵੀ ਸ਼ੱਕ ਹੈ ਤਾਂ ਜਰਾਂ ਕਨੇਡਾ ਤੋਂ ਇਕ ਟੀਮ ਭੇਜ ਕੇ ਦੇਖ ਲੈਣ, ਐਮ ਪੀ ਤੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਕਿੰਨੇ ਕੁ ਵਣਜਾਰੇ ਤੇ ਸਿਕਲੀਕਰ ਸਿੰਘ ਸੱਜਦੇ ਹਨ।
ਲਿਖਾਰੀ ਬੜੀ ਛੇਤੀ ਭੁੱਲ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸੰਤ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਉਤਸ਼ਾਹ ਕਿੰਨੇ ਬਖਸ਼ਿਆ ਸੀ?
ਅੱਜ ਗਲੀ ਮੁਹੱਲੇ ਵਿਚ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਰੇਡੀਓ ਤੇ ਟੀ ਵੀ ਦੇ ਚੈਨਲ ਚਾਲੂ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਕੀਹ ਵਜਾਹ ਹੈ ਕਿ ਸ੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਅਜੇ ਤਕ ਆਪਣਾ ਚਾਲੂਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਡੇਰੇਦਾਰਾਂ ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਪਿੱਠ ਕੌਣ ਠਪਠਪਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਲਿਖਾਰੀ ਬੜਾ ਚਿਰ ਸ਼੍ਹ.ੌ ਰਹੇ ਹਨ ਕੀਹ ਕਦੀ ਕਿਸੇ ਡੇਰੇਦਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਸਕੇ ਹੋਣ। ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਤੇ ਨਿਹੰਗ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਈ ਵਾਰ ਕੀਤੇ ਹੋਣਗੇ।
ਲਿਖਾਰੀ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦੈ ਕਿ ਜਿਹੜੀ ਸ਼ੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਤੋਂ ਉਹ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਲਾਈ ਬੈਠਾ ਹੈ ਉਹ ਸਾਲ ਵਿਚ ਸਿਰਫ ਇਕ ਦਿਨ ਲਈ ਮੀਟਿੰਗ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਤਾਂ ਬਿਪਰ ਖੁੱਦ ਆਪਣੇ ਬੰਦੇ ਬਾਦਲ ਜਾਂ ਟੌਹੜਿਆਂ ਰਾਹੀੱ ਕਰਵਾਉਦਾ ਹੈ।
ਵੈਸੇ ਅਸੀਂ ਸਹਿਮਤ ਹਾਂ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਉੱਚਾ ਆਚਰਣ ਹੋਣ ਨਾਲ ਬਹੁਤੇ ਮਸਲੇ ਹੱਲ ਹੋ ਜਾਣੇ ਹਨ ਪਰ ਪ੍ਰਚਾਰ ਹੀ ਤਾਂ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਲਿਖਾਰੀ ਨੂੰ 17 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਰਾਜ਼ ਤੇ ਅੱਜ ਦੇ ਸਰਬ ਸਮਰੱਥ ਰਾਜ਼ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਭੁੱਲ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਲਿਖਾਰੀ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਭਲਾ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਕਿਸੇ ਅਕਾਲੀ ਲੀਡਰ ਨੇ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿਚ ਕੀਹ ਬੋਲਣਾ ਹੈ ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਹੋਮ ਮਨਿਸਟਰ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਂਦੈ। ਖੁੱਦ ਲਿਖਾਰੀ ਵੀ ਇਹ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਜੱਦ ਕਿ 18 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਅਨੰਦਪੁਰ ਦੀ ਖਬਰ ਪਹੁੰਚਦਿਆਂ ਦਿੱਲੀ 10 ਦਿਨ ਲੱਗ ਗਏ ਸਨ।
 ਸੋ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਮੂੰਹੋ ਸਹਿਜ ਸੁਭਾਅ ਨਿਕਲਿਆ ਵਾਕ ਕਿ “ਰਾਜ਼ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਧਰਮ ਚਲੈ ਹੈ . . . .’ ਇਕ ਸਦੀਵੀ ਕਰੜੀ ਸੱਚਾਈ ਹੈ।
ਅੱਗੇ ਲਿਖਾਰੀ ਨੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਲੇਖ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇ ਐਵੇ ਬੇਤੁੱਕੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਲਿਖਿਆਂ ਹਨ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਬਾਅਦ ਦਾ ਲੇਖ ਗੁਰਪੁਰਬ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਲਿਖਾਰੀ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦੇ ਕੇ ਸਮਝਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਬਾਕੀ ਦੇ ਨੌ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ ਸਿਰਫ ਨਾਨਕ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਹੀ ਪਕਆਇਆ ਸੀ ਤੇ ਦਰਅਸਲ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਇਕ ਹੀ ਪੇਗੰਬਰ ਸੀ ਦਸ ਜਾਮੇ ਜਰੂਰ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਥੇ ਫਿਰ ਇਹ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ ਗੁਰੂ ਸਾਹਬ ਦਸ ਜਾਮੇ ਪਰ ਜੋਤ ਇਕ ਸੀ ਤੇ ਢਾਹ ਲਾਊ ਗਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਲਿਖਾਰੀ ਨੇ ਤੁਕ ਬੰਦੀ ‘ਚ ਕਵਿਤਾ ਦਿਤੀ ਹੈ ਤੇ ਅਕਾਲੀਆਂ ਤੇ ਵਰਿਆ ਹੈ ।
ਭਾਗ ਛੇਵਾਂ
ਇਸ ਭਾਗ ਵਿਚ ਜਿਆਦਾ ਫੁੱਟਕਲ ਤੇ ਸੁਧਾਰਵਾਦੀ ਲੇਖ ਹੀ ਹਨ ਤੇ ਬਹੁਤਿਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਪੜਚੋਲੀਏ ਨੇ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਿਵੇਂ ਬਾਬਾ ਬੋਲਨਾ ਕਿਆ ਕਹੀਏ, ਸੱਚ ਬੋਲੇ ਬੋਲਾਵੇਂ ਪਿਆਰ, ਫਿਕਾ ਬੋਲਣਾ, ਮੰਦਾ ਕੋ ਨਾ ਅਲਾਏ, ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਨਾ, ਬਚਨਾ ਦਾ ਪੱਕਾ ਹੋਣਾ ਆਦਿ।
ਸੰਸਕਾਰ- ਇਥੇ ਅਫਗਾਨਾ ਝੂਠ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਘਰਾਣਿਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਮਹਾਵਾਰੀ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦੁਰਾਨ ਪਾਠ ਕਰਨ ਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਔਰਤ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪੰਥਕ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ ਤੇ ਡੇਰਾਵਾਦ- 1945 ਵਿਚ ਸਰਬਪ੍ਰਵਾਨਤ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ ਨੂੰ ਲਿਖਾਰੀ ਠੀਕ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅੱਗੇ . . .ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਦੀ ਆਪਣੀ ਮਰਯਾਦਾ- ਲਿਖਾਰੀ ਬੜੀ ਸੁਹਿਦਤਾ ਨਾਲ ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਵਲੋਂ ਲਿਖੀ ਗਈ ਅਲੱਗ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ ਦਾ ਸੁਚੱਜੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਖੰਡਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਟਕਸਾਲ ਦਾ ਪਿੱਛੇ ਵੱਖਵਾਦ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਸੀ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਲੇਖਕ ਆਪਣੀ ਨਿਗਾਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਹੀ ਕੇਂਦਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
 ਲੇਖਕ ਦੀ ਅੱਜ ਦੇ ਜੱਥੇਦਾਰਾਂ ਤੇ ਜੋ ਕਰਾਰੀ ਚੋਟ ਕੀਤੀ ਹੈ ਉਹ ਵੀ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਹੈ। ਲਿਖਦਾ ਹੈ, “ਅੱਜ ਦੇ ਜੱਥੇਦਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਪੰਥ ਦੀ ਸਰਬ ਉੱਚਤਾ ਨੂੰ ਲਲਕਾਰਨ ਵਾਲੇ ਅਜਿਹੇ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਅਜਿਹੇ ਡੇਰਾਵਾਦ ਵੱਲ ਅੱਖ ਚੁੱਕ ਕੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖੀ। ਸਮਝ ਆ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵੇਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹੰਤਾ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਖਤਰਨਾਕ ਮਹੰਤਾਂ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।, ਜਿੰਨਾਂ ਨਨਕਾਣਾ ਵਿਖੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤਾ ਸੀ।’ ਮੁਸ਼ਕਲ ਇਥੇ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਮਹੰਤ ਦਾ ਸਰਪ੍ਰਸ਼ਤ (ਅੰਗਰੇਜ਼) ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੈ ਪਰ ਅੱਜ ਦੇ ਮਹੰਤ ਪਿਛਲੀ ਤਾਕਤ ਇਹਦੀ ਅੱਖ ਵੇਖ ਕੇ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸੰਸਕਾਰ- ਲੇਖਕ ਅੱਗੇ ਹਰ ਪਕਾਰ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰ ਜਿਵੇਂ ਜਨਮ ਸਮੇਂ, ਵਿਆਹ ਸਮੇਂ ਜਾਂ ਅੰਤਮ ਸਮੇਂ ਜੋ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਸਖਤ ਹਦਾਇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਲਗਦੈ ਕਿ ਲੇਖਕ ਦੀ ਕੋਈ ਬੇਈਮਾਨੀ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਪਰ ਉਹ ਹਰ ਪੱਖ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ। ਅੱਜ ਤੋਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰ ਦਿਓ,ਕੱਲ ਨੂੰ ਸਭ ਲੋਕ ਪਾਸਾ ਵੱਟ ਜਾਣਗੇ। ਅੱਜ ਮੌਕਿਆ ਤੇ ਕਬੀਰ ਪੰਥੀਂਏ ਤੇ ਰਵੀਦਾਸੀਏ ਯੂ.ਪੀ ‘ਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੱ ਕਿਉਂ ਬ੍ਰਲਾ ਲੈਦੇਂ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਮੰਨਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਪੰਥ ਦੀ ਆਜਾਦ ਹਸਤੀ ਸਮੇਂ ਇਹ ਸਭ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨੇ ਜਰੂਰੀ ਹੋਣਗੇ ਪਰ ਅੱਜ ਦੀ ਸਮਿਤੀ ਵਿਚ ਅਜਿਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਘਾਤਕ ਸਿੱਧ ਹੋਣਗੀਆਂ।
ਪੰਜ ਕਰਾਰੀ ਰਹਿਤ ਤੇ ਅੰਦਰਲੀ ਸਿੱਖੀ- ਬਹੁਤ ਢਾਹ ਲਾਊ ਬਚਨ ਲਿਖਦਾ ਹੈ, “ਖੰਡੇ ਬਾਟੇ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨੇ ਗੁਰਮਤਿ ਤੋਂ ਆਗਿਆਨੀ ਰਹਿਣ ਦਾ ਰਾਹ ਪੱਕਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪਤਿਤ ਪੁਣਾ ਫੈਲਾਇਆ।’ ਯਾਨਿ ਪਾਹੁਲ ਲੈਣ ਨੂੰ ਇਹ ਮਾੜਾ ਗਿਣਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਆਪਣੀ ਹੀ ਪੁਸਤਕ (ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ) ਵਿਚ ਲਿਖਦੇ ਹਨ,
 “ਆਪਣੀ ਹੀ ਸਿੰਘਣੀ ਨੂੰ ਐ ਕੇ ਗੁਰੂ ਘਰ, ਸੱਚੇ ਦਿਲ ਦੇ ਪਛਤਾਵੇ ਨਾਲ ਪੰਜ ਪਿਆਰੀਆਂ ਦੀ ਕਚਿਹਰੀ ਵਿਚ ਅਪਣੀਆਂ ਭੁੱਲਾਂ ਮੰਨੀਆਂ ੱ . . .ਫਿਰ . . . ਪੋਥੀਆਂ ਤੋਂ (ਗੁਰੂ ਗੰ੍ਰਥ) ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨਾ ਅਰੰਭਿਆ। ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਸ ਜਨਮ ਦੇ ਪੁੰਨ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਅੰਕੁਰ ਫੁਟਿੱਆ . . . ਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸਿਧਾਂਤ ਸਮਝਾਉਣ ਲਈ ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਚਰਨੀ ਲਾ ਲਇਆ।” ਸੋ 1940’ਚ ਛਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਉਪਰੰਤ ਅਨੇਕਾਂ ਗਲਤੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਤੇ 1984 ‘ਚ ਉਨਾਂ ਦੀ ਮੁਆਫੀ ਮੰਗ ਲਈ। ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਇਸ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚੋਂ ਇਹੋ ਲਿਖਾਂਗੇ, ਕਿ ਅਫਗਾਨਾ ਨੂੰ ਅਜੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿੰਨੀ ਕੁ ਵਾਰ ਅਜੇ ਹੋਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛੱਕਣਾ ਪੈਣਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹ ਹੀ ਇਸ ਦੇ ਭਰਮ ਦਾ ਨਵਾਰਣ ਕਰਨ। ਰੂਹਾਨੀਅਤ ਤੇ ਭਰੋਸੇ ਤੇ ਪੂਰਨ ਸਮੱਰਣਪਣ ਦੀ ਹੀ ਗੱਲ ਹੈ।
ਮਿਰਤਕ ਨਮਿਤ ਕੀਤੇ ਪਾਠ ਤੇ ਪੁਨ ਦਾਨ- ਇਥੇ ਫਿਰ ਟਕਸਾਲੀਆਂ ਤੇ ਵਰਦੈ। ਫਿਰ ਧੂੱਪ ਧੁਖਾਉਣ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕਰਦੈ। ਫਿਰ ਇਕੱਠ ਵਿਚ ਜੋ ਕੀਰਤਨ ਹੁੰਦੈ ਉਸ ਰੀਤ ਦਾ ਵੀ ਖੰਡਨ ਕਰਦੈ
ਮੌਤ ਕੀਹ ਹੈ- ਉਪਰੋਂ ਉਪਰੋਂ ਲੇਖ ਠੀਕ ਲਗਦੈ ਪਰ ਨਾਮ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਲਗਦੈ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਕਿਉਂਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਤੇ ਜੀਵਨ (:ਜਕਿ) ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਸਪੱਸਟ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਹੀ ਪਤਾ ਲਗਣਾ ਸੀ।   ਹੁਕਮ- ਜਿਵੇਂ ਦਾਸ ਪੜਚੋਲੀਏ ਦੀ ਰਇ ਹੈ ਕਿ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਨਾਮ ਦਾ ਪੂਰਨ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ  ਏਸੇ ਕਰਕੇ ਹੁਕਮ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਇਹ ਜਾਣੂ ਨਹੀਂ ਲਗਦੈ। ਭਾਣਾ ਮੰਨਣਾ, ਰਜਾ ਸਬੰਧਤ ਮੁਹਾਵਰੇ ਹਨ ਤੇ ਏਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਭਾਗ ਜਾਂ ਕਿਸਮਤ ਜਿਥੇ ਲਿਖਾਰੀ ਚੁੱਪ ਰਹਿਣਾ ਬੇਹਤਰ ਸਮਝਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਅਗਲੇ ਲੇਖ 'ਕਰਮਲੇਖ' 'ਚ ਇਸ ਦੀ ਆਗਿਆਨਤਾ ਉਜਾਗਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗੱਲ ਤਾਂ ਸਿੱਧੀ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਵਿਚ ਉਹਦੀ ਬਾਹ ਟੁੱਟਣੀ ਲਿਖੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਟੁੱਟ ਕੇ ਹੀ ਰਹਿਣੀ ਹੈ। ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਭਾਣੇ ਵਿਚ ਆ ਜਾਊ ਤਾਂ ਦਰਦ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਪੋਹੇਗਾ। ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਤੋਂ ਲੇਖਕ ਮਨੱਕਰ ਹੈ ਤੇ ਇਥੇ ਲਗਦੈ ਕਿ ਨਾਸਤਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਅਧੀਨ ਰਿਹੈ Jੈ। ਫਿਰ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰਨ ਯੋਗ ਲੇਖ ਹਨ:- ਆਵਾਗਉਣ, ਕੁਦਰਤ ਬੇਅੰਤ, 84 ਲੱਖ ਜੂਨ, ਵਾਹਿਗੁਰੂ  ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਕਿਹੜਾ  ਹੈ? ਇਥੇ ਫਿਰ ਲੇਖਕ ਅਖੰਡ ਕੀਰਤਨੀਆਂ ਤੇ ਟਕਸਾਲ ਦੁਆਲੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Continue Reading | comments

DR. J.S.CHOHAN STANDS THERE WHERE HE WAS ਚੌਹਾਨ ਓਥੇ ਦਾ ਓਥੇ ਹੀ ਖੜਾ ਹੈ ( In Punjabi)

Sunday, 19 May 2013

 ਚੌਹਾਨ ਓਥੇ ਦਾ ਓਥੇ ਹੀ ਖੜਾ ਹੈ

(ਚੋਹਾਨ ਦੀ ਹੁਣ ਤਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਸਥਾਰਿਤ ਇੰਟਰਵਿਊ)
(Unfortunately Dr. Chohan has passed away on  April 4, 2007 while this interview was done in June 2002)

Please also see how the leaders reacted on this interview of Dr. Chohan

http://www.punjabmonitor.com/2013/05/how-leaders-reacted-on-dr-js-chohans.html




    His aim is to create Khalistan in order to honour the heroes of first war of Indian independence which was successfully fought  around 1714 AD when the Mughal empire was shattered.

    He believes creation of buffer state of Khalistan between Indo-Pak would bring peace in the strife torn Indian Sub-continent which spends 70% of its budgets  on defence.

    He believes the present name of Punjab is a misnomer. Where are those five rivers ? He askS

    Condemns violence on the path of Khalistan

    Reveals that his action accelerated declaration of Punjabi Suba in 1966

     Believes that the present election process would be of no  help in pursuit of his goal

    Though he believes that Bhinderanwale was not wrong in initiating struggle from Golden Temple

    He reveals that Khalistani Press Statements around 1989-90 were being prepared at the Governor's house at Chandigarh

    He tells Master Tara Singh was the first Khalistani and second being Kapoor Singh ICS

    He says India was originally to be a federal state and the Sikhs joined only on this precondition and  the Sikh representatives didn't sign the Constitution.

    He met British diplomats who confided in him that the Sikh leaders didn't play their cards well during 1947 and they turned down several British hints of creating Khalistan.

    Chouhan believes that the  Akalis are a biggest hurdle on the road to Khalistan

    He has no regrets that the struggle for Khalistan stands crushed. "Now the struggle is on the right path." Says he

    That Pakistan  caused a great harm to the Sikh struggle.

    He admits there existed constant liaison between the other militant organisations like the LTTE,  Kashmiris, PLO, Nagas etc.


For his biography please see
http://en.wikipedia.org/wiki/Jagjit_Singh_Chauhan

"ਅੱਤਵਾਦ ਵੇਲੇ ਅਖਬਾਰੀ ਬਿਆਨ ਰਾਜਪਾਲ ਦੇ ਦਫਤਰ 'ਚ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ"

ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਦੇ ਬਾਨੀ ਨਾਲ ਹੋਈ ਦਿਲਚਸਮ ਅਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਭਰਪੂਰ  ਇੰਟਰਵਿਉ ਉਪਰੰਤ, ਡਾਕਟਰ ਕੇਵਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ (ਕਾਂਗਰਸ) ਸਪੀਕਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ, ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ (ਅਕਾਲੀ ਦਲ -ਬਾਦਲ) ਸਾਬਕਾ ਐਮ. ਪੀ, ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਨੰਦ ਸਾਬਕਾ ਐਮ ਪੀ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਰੋਜਾਨਾ ਨਵਾ ਜ਼ਮਾਨਾ, ਜਥੇਦਾਰ ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਵਡਾਲਾ (ਅਕਾਲੀ ਦਲ -ਡੈਮੋ.) ਪ੍ਰਧਾਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕਰਤਾਰਪੁਰ (ਰਾਵੀ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਦਰਸ਼ਨ ਕਮੇਟੀ ਤੇ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਜਿਲਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਕਾਲੀ ਦਲ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ) ਨਾਲ ਚੌਹਾਨ ਮੁਤੱਲਕ ਸਾਡੇ ਬੀ. ਐਸ. ਗੁਰਾਇਆ ਨੇ ਗਲਬਾਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਚੌਹਾਨ ਦੇ ਲਗ ਪਗ ਸਾਰੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦੀ ਰਾਇ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮੌਕਾਪ੍ਰਸਤ ਬੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸੁਰਖੀਆਂ 'ਚ ਰਹਿਣਾ ਉਸਦਾ ਸ਼ੌਕ। ਪਰ ਅਸੀ 1982 ਵਿਚ ਛਪੇ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਸੰਬੰਧੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਘੋਖਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਹੈਰਾਨੀ ਹੋਈ ਕਿ ਡਾਕਟਰ ਓਦੋ ਵੀ ਹਿੰਸਾ ਦੀ ਨਿੰਦਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ । ਇਦ੍ਹੀ ਵਿਚਾਰ ਧਾਰਾ ਓਹੋ ਦੀ ਓਹੋ ਹੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਸੋ ਸਾਡੇ ਹਿਸਾਬ ਉਹ ਮੌਕਾਪ੍ਰਸਤ ਨਹੀ ਸਗੋਂ ਆਪਣੀ ਧੁੰਨ ਦਾ ਪੱਕਾ ਹੈ। ਸੰਨ 2000 ਵਿਚ ਕੇਂਦਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਨੀਤੀ ਦੀ ਇਕ ਵਾਰ ਗੁਪਤ ਪੜਚੋਲ ਕੀਤੀ ਸੀ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਤਹਿਤ ਹੀ ਚੌਹਾਨ ਤੇ ਜਫਰਵਾਲ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਆਉਣ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।



ਪੰਜਾਬ ਮੋਨੀਟਰ (ਪੰ .ਮੋ)- ਕੀਹ ਖਾਲਸਾ ਰਾਜ਼. ਜਾਂ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਧਰਮ ਸਿਧਾਂਤ ਵਿੱਚ ਹੈ ਵੀ?
ਚੌ- ਗੱਲ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ ਹੀ ਸ਼ੁਰ ੂਕਰ ਦਿਤੀ ਸੀ। ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਅਵਾਜ਼ ਉਠਾਈ ਫਿਰ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਬੋਲੇ। ਸਵਾਲ ਉਠਦੈ ਇਕ ਫਕੀਰ ਬਾਬਰ ਹਮਲਾਵਰ ਨੂੰ ਕੀਹ ਦੁੱਖ ਪੁਚਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਬਾਬਰ ਫੜ ਕੇ ਉਹਨੂੰ ਜੇਲ ‘ਚ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿਤਾ। ਫਿਰ ਸਿੱਖੀ ਜਦੋਂ ਪੱਕੇ ਪੈਰੀ ਹੋਈ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾਂ ਹੋ ਗਈ ਤਾਂ ਮੁਗਲ ਚੁਕੰਨੇ ਹੋ ਗਏ ।ਿ ਪੰਜਵੇਂ ਨਾਨਕ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰ ਦਿਤਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਛੇਵੇਂ ਨਾਨਕ ਨਾਲ ਜਦੋਂ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦਾ ਸਮਝੌਤਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਨੂੰ 2000 ਘੋੜ- ਸੁਵਾਰ ਰੱਖਣ ਦੀ ਇਜਾਜਤ ਮਿਲੀ। ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਕਿਓਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ? ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਕੀਹ ਜਰੂਰਤ ਸੀ ਚਾਰੇ ਮੁੰਡੇ ਮਰਵਾਉਣ ਦੀ। ਸੋ ਹਕੂਮਤਾਂ ਕਿਓਂ ਔਖੀਆਂ ਸਨ? ਪਰ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਫਿਰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਲਿਆ ਕਿ ਹੁਣ ਜਿਆਦਾ ਦੇਰ ਗੱਲ ਲੁਕਵੀਂ ਨਹੀ ਰਹੇਗੀ। ਨੰਦੇੜ ਤੋਂ ਬੰਦੇ ਬਹਾਦੁਰ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਤੋਰ ਦਿਤਾ ਕਿ ਜਾਓ ਹਲੀਮੀ ਰਾਜ਼ ਕਾਇਮ ਕਰੋ। ਪੰਜਾਬ ‘ਚ ਮਹੌਲ ਸਾਜਗਾਰ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
ਪੰ.ਮੋ - ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਕੀਹ ਹੈ?
ਚੌ- ਲੈਂਡ ਆਫ ਦੀ ਖਾਲਸਾ ਮੂਵਮੈਂਟ (ਖਾਲਸਾ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਸਰ ਜ਼ਮੀਨ) ਪਿੱਛੇ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਜੀ (ਮੁਖੀ ੍ਰਸ਼ਸ਼) ਨੂੰ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਤੇ ਸਿਵਾ ਜੀ ਮਰਹੱਟੇ ਨੂੰ ਕੱਢ ਦਿਓ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਕੀਹ ਇਤਹਾਸ ਬੱਚਦਾ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੇ ਮੂੰਹ ‘ਚ ਥੁੱਕਦੇ ਸਨ। ਧੀਆਂ- ਭੈਣਾ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਬੇਪਤੀ ਨੂੰ ਠੱਲ ਪਾਈ ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਇਸੇ ਬੂਟੇ ਨੂੰ ਵੱਡਣ ਤੇ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹੋ।
 (ਪੰ.ਮੋ)- ਤੁਹਾਡਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਕੀਹ ਹੈ?
ਚੌਹਾਨ ( ਚੌ)- ਖਾਲਸਾ ਰਾਜ਼ ਕਾਇਮ ਕਰਨਾ। ਹਲੀਮੀ ਰਾਜ਼ ਕਾਇਮ ਕਰਨਾਂ, ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਆਸੇ. ਮੁਤਾਬਿਕ। 1708 ਈ .ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਚਲਾਣੇ ਦੇ ਵਕਤ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਰਾਜ਼ ਵਾਸਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰੋ। ਤੁਹਾਡੀ ਮੁਖਾਲਫਿਤ ਤਾਂ ਖੂਬ ਹੋਵੇਗੀ ਪਰ ਆਖਰ ‘ਚ ਸੱਭ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਣਗੇ। (ਇਥੇ ਫਿਰ ਚੌਹਾਨ “ਰਾਜ਼ ਕਰੇਗਾ ਖਾਲਸਾ’ ਵਾਲਾ ਦੋਹਰਾ ਬੋਲਦਾ ਜ ਤੇ ਦਸਦੈ ਕਿ ਕਿਵੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਹਿਬ ਵਿਚ ਵੀ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਰਾਜ ਦੀ ਗਲ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ-ਕਲਿਜੁਗ ਪ੍ਰਮਾਣੁ ਨਾਨਕ ਗੁਰੁ ਅੰਗਦ ਅਮਰੁ ਕਹਾਇਓ॥ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਜੁ ਅਬਿਚਲੁ ਅਟਲੁ ਆਦਿ ਪੁਰਖਿ ਫੁਰਮਾਇਓ॥)
ਪੰ.ਮੋ - ਹਲੀਮੀ ਰਾਜ਼ ਤੋਂ ਭਾਵ?
ਚੌ- ਨਿਮਰਤਾ ਵਾਲਾ ਰਾਜ਼, ਕੋਈ ਕਿਸੇ ਤੇ ਜ਼ਬਰ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ, ਕੋਈ ਕਿਸੇ ਦਾ ਹੱਕ ਨਹੀਂ ਖੋਹੇਗਾ, ਸਾਰੀ ਪਰਜ਼ਾ ਬਰਾਬਰ ਹੋਵੇਗੀ। ਹੁਕਮਮਰਾਨ ਸਹੀ ਮਾਨਿਆਂ ‘ਚ ਲੋਕਾਈ ਦਾ ਸੇਵਾਦਾਰ ਹੋਵੇਗਾ, ਕੋਈ ਊਚ ਨੀਚ, ਜਾਤ ਪਾਤ ਦਾ ਵਿਤਕਰਾ ਨਹੀਂ, ਇਨਸਾਫ ਦਾ ਰਾਜ਼ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਸ ਵਿਚ ਸਰਬਤ ਦੇ ਭਲੇ ਦੀ ਗੱਲ ਹੋਵੇਗੀ। ਜਿਥੇ ਭੁੱਖ ਨੰਗ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਉਸ ਦਾ ਨਾਂ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਹੋਵੇਗਾ।
ਪੰ.ਮੋ - ਇਹਦਾ ਇਲਾਕਾ ਕਿਹੜਾ ਹੋਵੇਗਾ?
ਚੌ- ਅੱਜ ਦਾ ਪੰਜਾਬ ਜਮਾਂ ਚੰਡੀਗੜ, ਹਰਿਆਣਾ ਤੇ ਹਿਮਾਚਲ ‘ਚ ਗਏ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਦੇ ਇਲਾਕੇ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਦਾ ਗੰਗਾ ਨਗਰ ਦਾ ਇਲਾਕਾ। ਮਾਡਲ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਇਕ ਪਿੰਡ ਹੀ ਦੇ ਦਿਓ। ਬਹੁਤੇ ਵੱਡੇ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਨਹੀਂ। ਸਿਧਾਂਤ ਤਾਂ ਘਰ ‘ਚ ਵੀ ਲਾਗੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੈਟੀਕਨ ਸਿਰਫ 12 ਏਕੜ ਦੀ ਸਟੇਟ ਹੈ।
 ਪੰ.ਮੋ - ਜੇ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਤੁਹਾਡਾ ਰਾਜ਼ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਨਾਂ ਭਾਵੇਂ ਪੰਜਾਬ ਹੀ ਰਵੇ ਤਾਂ?
ਚੌ- ਇਹ ਨਾਂ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ। ਹੁਣ ਇਥੇ ਕਿਹੜੇ ਪੰਜ ਦਰਿਆ ਵਹਿੰਦੇ ਹਨ? ਉਂਝ ਪੰਜਾਬ ਨਾਂ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਅੱਛਾ ਸੀ।ਪਰ ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਉਸ ਖਾਲਸਾ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਵੀ ਤਾਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕਰਨਾਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਿਹਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਅਜਾਦੀ ਦਿਵਾਈ ਸੀ। ਨਾਂ ਬਦਲਣ ‘ਚ ਕੀਹ ਹਰਜ਼ ਹੈ? ਕੀਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨਾਂ ਨਹੀਂ ਬਦਲੇ ਗਏ? ਮਦਰਾਸ, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ, ਆਧਰਾਂ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਕਰਨਾਟਕਾ, ਚੈਨਈ, ਮੁੰਬਈ, ਉਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਆਦਿ।
ਪੰ.ਮੋ - ਸੋ ਤੁਸੀਂ ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਲੈਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੋ?
ਚੌ- ਸੰਵਿਧਾਨ ‘ਚ ਸਪੱਸ਼ਟ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਭਾਰਤ ਸੂਬਿਆਂ ਦਾ ਇਕ ਇੱਕਠ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਸੂਬੇ ਅਲੱਗ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। (United States of India ) ਜਿਵੇ USSR ਸੀ। ਸਿੱਖ ਤਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੀ ਇਸ ਕਰਕੇ ਹੋਏ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਓਛਂ ਬਣਨ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਰ ਨਹਿਰੂ ਹੁਰਾਂ ਦੇ ਢਿੱਡ ‘ਚ ਬੇਈਮਾਨੀ ਸੀ। ਬਿਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਰਮੀਮ ਕਰਕੇ ਇਹ ਪਾ ਦਿਤਾ ਕਿ ਕੋਈ ਸਟੇਟ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਫਸਾ ਕੇ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਨਾਲ ਸੰਵਿਧਾਨ ‘ਚ ਤਰਮੀਮ ਕਰ ਲਈ।
ਪੰ.ਮੋ - ਸੋ ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਅੰਦਰ ਰਹਿ ਕੇ ਹੀ ਖਾਲਸਾ ਰਾਜ਼ ਕਾਇਮ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ?
ਚੌ- ਇਕ ਵਾਰ ਸਰਦਾਰ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਕਨੈਡਾ ਵਿੱਖੇ ਭਰੇ ਇੱਕਠ ‘ਚ ਇਹੋ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ ਕਿ ਗਲਾਂ ਭਾਵ ਆਪਣਾ ਸੰਵਿਧਾਨ, ਅਪਣਾ ਝੰਡਾ ਆਦਿ ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਤਹਿਤ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੈ। ਅਖੀਰ ‘ਚ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੈਂ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਸਹਿਮਤ ਹਾਂ। ਇਹ ਹੁਣੇ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੇ ਮਿਸਿਜ਼ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਮਨਾ ਲੈਣ। ਇਹ ਐਵੇਂ ਕੱਚੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੇ। ਭਾਈ ਜੇ ਮੰਗਣਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪੂਰਾ ਮੰਗੋ। ਜੁੱਤੀਆਂ ਖਾਣੀਆਂ ਵੀ ਨੇ ਤੇ ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਤੇ ਖਾਓ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੇਰੇ ਅਕਾਲੀ ਵੀਰਾਂ ਨੇ ਉਂਝ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਸੀ ਤੇ ਸੱਭ ਅਜਿਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਉਸ ਵਿਚ ਲਿਖੀਆਂ ਸਨ। ਫਿਰ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਭਗੌੜੇ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਨੇ ਇਹ ਲੋਕ।
ਪੰ.ਮੋ - ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਦੇ ਨਾਂ ਤੋਂ ਸਾਡੇ ਹਿੰਦੂ ਵੀਰ ਡਰ ਜਾਣਗੇ। ਅਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਟਰੇਲਰ (ਨਮੁਨਾ) (1986- 92) ਤੱਕ ਦਿਖਾ ਵੀ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ।
ਚੌ- ਉਹ ਕਾੳਂਟਰ ਮੂਵਮੈਂਟ ਸੀ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਖੁਫੀਆ ਅਜੈਂਸੀਆਂ ਨੇ ਰੱਚਿਆ ਸੀ। ਇਨੇ ਸਾਨੂੰ 10- 12 ਸਾਲ ਪਿੱਛੇ ਪਾ ਦਿਤਾ ਹੈ। ਕੌਮਾਂ ਦੇ ਇਤਹਾਸ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਆਇਆ। ਇਹ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ ਵੀ ਇਸ ਤਰਾਂ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਾ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਵੀ ਟੁੱਟ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਕਦੀ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਬਣੇ ਹਨ।
ਪੰ.ਮੋ - ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਤਾਂ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਸਿੱਖ ਆਧਾਰ ਤੇ ਮੰਗ ਰਹੇ ਹੋ?
ਚੌ- ਇਹੋ ਬੜਾ ਵੱਡਾ ਭੁੱਲੇਖਾ ਹੈ। ਦੇਖੋ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸਿੱਖ ਇਕ ਕੌਮ ਹੈ। ਇਕ ਬੋਲੀ, ਇਕ ਇਲਾਕਾ, ਸਾਂਝਾ ਇਤਹਾਸ ਤੇ ਵਿਰਸਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਸੁੱਖ ਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸੋਚ ਸਾਂਝੀ ਏ। ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੇ ਵਿੱਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਕੌਮ ਮੰਨਿਐ ਕਿਓਕਿ ਇਕ ਇਲਾਕੇ ਤੋ ਸੱਭ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਕਿ ਇਹੋ ਅਸੂਲ ਮੁਸਲਮਾਨਾ ਜਾਂ ਈਸਾਈਆਂ ਜਾਂ ਹਿੰਦੂਆਂ ਤੇ ਨਹੀਂ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਇਲਾਕਿਆਂ ‘ਚ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਪੋਲੈਂਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਸਿਵਾਏ ਇਕ ਧਰਮ ਦੇ ਹੋਰ ਕੀਹ ਸਾਂਝਾ ਹੈ। ਯੂ ਐਨ ਓ ਬਕਾਇਦਾ ਕੌਮਾਂ ਨੂੰ ਆਤਮ ਨਿਰਣੇ ਦਾ ਹੱਕ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਹੱਕ ਤੋਂ ਸਦਾ ਵਾਸਤੇ ਵਾਝਿੱਆਂ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ (ਓ।ਟ।+) ਕਹਿਨਾ ਹੁੰਨੈ, ਕਿ ਦੁਨੀਆਂ ‘ਚ ਜਿਹੜੇ 36 ਜਗ੍ਹਾ ਲੜਾਈਆਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੁੰਮੇਵਾਰ ਤੁਸੀਂ ਖੁੱਦ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਆਤਮ ਨਿਰਣੇ ਤਾਂ ਦੇ ਦਿਤਾ ਪਰ ਬਦਮਾਸ਼ੀ ਇਹ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਹੱਕ ਵਰਤਣਾ ਕਿਵੇਂ ਹੈ ਇਹ ਨਾ ਲਿਖਿਆ।
ਪੰਂ ਮੋ- ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਵੀ ਆਤਮ ਨਿਰਣੇ ਦਾ ਹੱਕ ਮੰਗ ਰਹੇ ਹਨ?
ਚੌ- ਬਿਲਕੁਲ ਠੀਕ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜੁਦੀ ਕੌਮ ਹੈ। ਪਰ ਹੋਣਾ ਸੱਭ ਅਮਨ ਪੂਰਵਕ ਚਾਹੀਦੈ। ਮਾਰਧਾੜ (ੜਰਜ;ਕਅਫਕ) ਆਖਰੀ ਹੱਥਿਆਰ ਹੁੰਦੈ। ਦੇਖੋ ਯਾਸਰ ਅਰਾਫਾਤ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਕਿੰਨੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੈ। ਯੂ ਐਨ ਓ ‘ਚ ਵੀ ਉਹ ਜਾਂਦਾੈ। ਪਰ ਮਾਰਧਾੜ ਨਾਲ ਉਹ ਵੀ ਕੁੱਝ ਹਾਸਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੜੇ ਬਾਗ. ਦੀ ਮੂਲੀ ਹੋ।
ਪੰ.ਮੋ - ਕੇ ਪੀ ਐਸ ਗਿੱਲ ਬਾਰੇ ਕੁੱਝ ਦੱਸੋਗੇ?
ਚੌ- ਜਿਥੋਂ ਤੱਕ ਮਾਰਧਾੜ ਨੂੰ ਖੱਤਮ ਕਰਨ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਹੈ ਉਹਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਗਿੱਲ ਨੇ ਆਪਣੀ ਡਿਊਟੀ ਨਿੱਭਾਈ।ਬਾਕੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਜਿਹੜਾ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕੁੱਟੇ ਉਨੂੰ ਹੀਰੋ ਬਣਾ ਦਿਓ।
ਪੰ.ਮੋ - ਲਗਦੈ ਤੁਸੀਂ ਹੁਣ ਸਿਆਣੇ ਹੋ ਗਏ ਓ। ਪਹਿਲਾਂ ਹਿੰਸਾ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਿਓ ਨਾਂ ਕੀਤੀ?
ਚੌ- ਮੈਂ ਤਾਂ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਹੀ ਕਹਿੰਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਵਾਇਲੈਂਸ ਮਾੜੀ। ਮੈਂ 1981 ਤੋਂ ਹੀ ਖੰਡਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਉਦੋਂ ਸਟੇਟ ਵਾਇਲੈਂਸ (ਸਰਕਾਰੀ ਹਿੰਸਾ) ਸੀ। ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਦੀ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਦਾ ਮੋਰਚਾ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲਾਇਆ। 4 ਸਾਲਾਂ ‘ਚ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀਆਂ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਟੁੱਟ ਗਏ ਸਨ।
ਪੰ.ਮੋ - ਅਸੀਂ ਬਾਅਦ ‘ਚ ਸਿਆਣੇ ਹੋਏ ਹਾਂ।
ਚੌ- ਗੱਲ ਕੁੱਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਠੀਕ ਹੈ। ਉਦੋਂ ਸੱਭ ਸਮਝਦੇ ਸਨ ਕਿ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਤਾਂ ਕੱਲ ਹੀ ਬਣਿਆ।
ਪੰ.ਮੋ - ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਸੌਚਦੇ ਸੀ।
ਚੌ- ਨਹੀਂ ਮੈਂ ਕਦੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸੋਚਿਆ।
ਪੰ.ਮੋ - ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਮੰਨੀ ਹੋਈ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਘਟਨਾ ਹੋ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੌਚਦੇ ਹਨ।
ਚੌ- ਇਹ ਠੀਕ ਗੱਲ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ 100 ਸਾਲ ਅੱਗੇ ਸੌਚਦਾ ਹੈ, ਹਿੰਦੂ10 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ, ਮੁਸਲਮਾਨ ੲੈਨ ਮੌਕੇ ਤੇ ਸਿੱਖ ਘਟਨਾ ਹੋ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੌ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਚਿਰ ਆਪਣੀ ਦੂਰ ਰਸ ਸੋਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚਿਰ ਇਹੋ ਕੁਝ ਰਹਿਣਾ ਹੈ।
ਪੰ.ਮੋ - ਹੋਰ ਕੋਈ ਗੱਲ?
ਚੌ- 1966 ‘ਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬੇ ਦੇ ਐਲਾਨ ਹੋਣ ਦਾ ਫੌਰੀ ਕਾਰਨ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅੱਜ ਦੱਸਾਂ। ਅਸੀਂ ਇਕ ਜਲੰਧਰ ‘ਚ ਬੜੀ ਭਰਵੀਂ ਕਾਨਫਰੈਂਸ ਕੀਤੀ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਜੋਰ ਦੇ ਕੇ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕੌਮ ਨੂੰ ਕੋਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਿਤਾ ਜਾਵੇ। ਉਦੋਂ ਫਿਰ ਇਹ ਤਹਿ ਹੋਇਆ ਕਿ ਅਗਲੇ ਹੋਲੇ ਮੁਹੱਲੇ ਤੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਜਰੂਰੀ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਫਿਰ ਓਥੇ ਬੜਾ ਭਾਰੀ ਇੱਕਠ ਹੋਇਆ। ਅਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਗੁਪਤ ਤੌਰ ਤੇ ਇਕ ਬੋਰੀ ਆਤਿਸ਼ਬਾਜ਼ੀ ਵਾਲੇ ਬੰਬਾਂ ਦੀ ਪੁਚਾਂ ਦਿਤੀ ਸੀ। ਇੱਕਠ ‘ਚ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿਤਾ ਗਿਆ, ਕਿ “ਸਿੰਘੌ ਜਿਥੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਹਿੰਦੀ ਬੋਲੀ ਦੇ ਕੋਈ ਬੋਰਡ ਆਦਿ ਹਨ, ਓਥੌਂ ਹਿੰਦੀ ਮਿੱਟਾ ਦਿਓ।” ਐਲਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਕ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪਸਤੌਲ ਨਾਲ ਕੁਝ ਫਾਇਰ ਕੀਤੇ ਤੇ ਭੀੜ ‘ਚ ਛਿੱਪ ਗਿਆ, ਬਾਅਦ ‘ਚ ਪਟਾਕੇ ਚਲਾ ਦਿੱਤੇ। ਪੁਲਿਸ ਹੱਕੀ ਬੱਕੀ ਰਹਿ ਗਈ। ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਝੱਟ ਸਾਰੇ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਤੱਖਤਿਆਂ ਤੋਂ ਹਿੰਦੀ ਮਿੱਟਾ ਦਿਤੀ। ਅਗਲੇ ਹੀ ਦਿਨ ਲਾਲ ਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰੀ ਨੇ ਅਹਿਮ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤੇ।
ਸੰਨ 1966 ‘ਚ ਜਦੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬੇ ਦਾ ਐਲਾਨ ਹੋਇਆ। ਸਾਨੂੰ ਕੁਝ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਨਾਲ ਧੱਕਾ ਹੋਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਾਂਗੜਾ ਜਿਲ੍ਹਾ, ਅੰਬਾਲਾ, ਕਰਨਾਲ ਤੇ ਹਿਸਾਰ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਦੇ ਇਲਾਕੇ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ।
ਐਲਾਨ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਲਜਾਰੀ ਲਾਲ ਨੰਦਾ (ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ) ਦੇ ਅਸਿਸਟੈਂਟ ਸ੍ਰ ਢਿੱਲੋਂ ਜੋ ਸਾਡਾ ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ ਜਮਾਤੀ ਸੀ ਨੇ ਡਰਾਫਟ ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਟਾਈਪ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਲਿਆ ਦਿਖਾਇਆ ਕਿ ਦੇਖੋ ਐਹ ਐਲਾਨ ਹੋਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਝੱਟ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪਹੁੰਚੇ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਸੰਤ ਫਤਹਿ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਇਤਲਾਹ ਦੇ ਦਿਤੀ। ਪਰ ਸੰਤ ਟੱਸ ਤੋਂ ਮੱਸ ਨਾ ਹੋਇਆ। ਪਰ ਕੁੱਝ ਵੀ ਹੋਵੇ ਕੌਮ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਤਹਿ ਹੋ ਗਿਆ ਲੰਮੀ ਜੱਦੋ ਜ਼ਹਿਦ ਮਗਰੋਂ।
ਪੰ.ਮੋ - ਲੱਗਦੈ ਢਿੱਲੋਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਆਪ ਭੇਜਿਆ ਹੋਊਗਾ, ਪੰਥ ਦਾ ਨਜ਼ਰੀਆ ਜਾਨਣ ਵਾਸਤੇ?
ਚੌ- ਨਹੀ, ਢਿੱਲੋਂ ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਆਪਣਾ ਬੰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਤਾਂ ਸੁਨੇਹਾ ਭੇਜਿਆ ਕਿ ਅਸੀਂ ਨਾਹ ਕਰ ਦਈਏ ਕਿ ਅਜਿਹਾ ਸੂਬਾ ਸਾਨੂੰ ਮੰਜੂਰ ਨਹੀਂ।
ਪੰ.ਮੋ - ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਫਿਰ ਤੁਹਾਡੇ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਰਹੇ?
ਚੌ- ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਫੇਰੂਮਾਨ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਹੋਈ, ਮੈਨੂੰ ਫੇਰੂਮਾਨ ਅਕਾਲੀ ਦੱਲ ਦਾ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।
ਪੰ.ਮੋ - ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਫੇਰੂਮਾਨ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਾ ਕੌਡੀ ਮੁੱਲ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ।
ਚੌ- ਫੇਰੂਮਾਨ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਇਤਹਾਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਸੋਨਾ ਮਿੱਟੀ- ਗਾਰੇ ਵਿਚ ਭਾਵੇਂ ਸੈਕੜੇ ਸਾਲ ਪਿਆ ਰਹੇ, ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਉਪਰੰਤ ਉਹ ਸੋਨਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਕੌਮ ਦੀਆਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜੀਆਂ ਇਸ ਸੋਨੇ ਦਾ ਮੁੱਲ ਪਾਉਣਗੀਆਂ।
ਮੈਂ ਸੰਤ ਫਤਹਿ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਉਦੋਂ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਸੰਤ ਜੀ ਆਪਾਂ ਸਾਰੇ ਗਿਲੇ ਛਿੱਕਵੇ ਭੁੱਲ ਕੇ ਇੱਕਠੇ ਹੋ ਜਾਈਏ ਤੇ ਫੇਰੂਮਾਨ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਲੈ ਕੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਪਹੁੰਚੀਏ ਕਿ ਅਸੀਂ ਉਥੇ ਸਸਕਾਰ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਰਕਾਰ ਕੋਲੋਂ ਜੋ ਮਰਜ਼ੀ ਮਨਵਾ ਲੈਦੇ। ਸੰਗਤਾਂ ਵਿਚ ਅਥਾਹ ਜੋਸ਼ ਸੀ। ਦੋ ਲੱਖ ਬੰਦਾ ਤਾਂ ਪਿੰਡ ਫੇਰੂਮਾਨ ਹੀ ਇੱਕਠਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਫਸੋਸ ! ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਪੰਥ ਦਾ ਕੁੱਝ ਨਾ ਬਣਨ ਦਿਤਾ।
ਪੰ.ਮੋ - ਕੀਹ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਵੀ ਫੇਰੂਮਾਨ ਪਹੁੰਚੇ ਹੋਏ ਸਨ?
ਚੌ- ਹਾਂ, ਉਹ ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖੰਨੇ ਦੀ ਕਾਰ ‘ਚ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖੰਨਾ ਇਕ ਕਾਰਖਾਨੇਦਾਰ ਸੀ ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਕੀਮਤ ਦੋ ਲੱਖ ਪਵਾਈ ਸੀ।
ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਹੁਰਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਆਪਾਂ ਕਮ-ਅਜ਼-ਕਮ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਤੱਖਤ ਜਾਂ ਫਿਰ ਬਾਬੇ ਬਕਾਲੇ ਤੋਂ ਹੀ ਮੱਥਾ ਟਿੱਕਾ ਲਿਆਈਏ। ਇਹ ਲੋਕ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, ਸਾਡਾ ਕਿਸੇ ਸਾਥ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ। ਸਵੇਰ ਦੀ ਗੱਲ ਸੀ। ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੇਕਰ ਇਥੇ ਦੁਪਿਹਰ ਤੱਕ ਲੱਖ ਬੰਦਾ ਨਾ ਇੱਕਠਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਦਾੜੀ ਮੁੱਛ ਮਨਾ ਲਵਾਂਗਾ। ਫਿਰ 12 ਵੱਜੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰੋਂ ਗੱਡੀ ਆਈ , ਤਾਂ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਏ ਤੇ ਖੱਤਰੀ ਸਿੰਘ ਸੂਰਮੇਂ ਜੈਕਾਰੇ ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਹੱਥਾਂ ‘ਚ ਝੰਡੀਆਂ ਲਈ ਆ ਡੱਟੇ। ਪੁਲਿਸ ਐਨੀ ਤਾਦਾਦ ਦੇਖ ਕੇ ਹੱਕੀ ਬੱਕੀ ਰਹਿ ਗਈ। ਫਿਰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕ ਵੀ ਆ ਗਏ ਤੇ ਅਖੀਰ ਕੋਈ ਦੋ ਲੱਖ ਬੰਦਾ ਇੱਕਠਾ ਹੋ ਗਿਆ । ਅਫਸੋਸ ਸਾਡੇ ਲੀਡਰ ਗਰਮ ਲੋਹੇ ਤੇ ਸੱਟ ਮਾਰਨਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। ਠੰਡੇ ਲੋਹੇ ਨੂੰ ਐਵੇਂ ਕੁੱਟਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਪੰ.ਮੋ - ਪਰ ਇਹ ਇਲਜਾਮ ਤੁਹਾਡੇ ਤੇ ਵੀ ਐਨ ਢੁੱਕਦੈ। ਸੰਨ 1990 ‘ਚ ਲੋਹਾ ਗਰਮ ਸੀ। ਤੁਸੀਂ ਉਦੋਂ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ ਜਾ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵੱੜੇ ਜਦੋਂ ਪੰਥ ਨੂੰ ਅਗਵਾਈ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਸੀ।
ਚੌ- ਮੇਰੇ ਤੇ ਉਦੋਂ ਭਾਰਤ ਆਉਣ ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਸੀ। ਪਰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਰਹਿ ਕੇ ਮੈਂ ਇਕ ਦਿਨ ਵੀ ਚੁੱਪ ਨਹੀ ਰਿਹਾ। ਨਾਲੇ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਮਾਰਧਾੜ ਆ ਚੁੱਕੀ ਸੀ।
ਪੰ.ਮੋ - ਸੰਨ 1991 ਤੱਕ ਤੁਸੀਂ ਵੱਖਵਾਦੀਆਂ ਤੇ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸੌ?
ਚੌ- ਪਰ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਤਾਂ ਇੰਝ ਲਗ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਅੱਜ ਬਣਿਆ ਜਾਂ ਕੱਲ।
ਪੰ.ਮੋ - ਪਰ ਫੇਰੂਮਾਨ ਅਕਾਲੀ ਦੱਲ ਪ੍ਰਤੀ ਤਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ‘ਚ ਬੜਾ ਰੋਸ ਹੈ। ਤੇ ਸਿੱਖ ਇਸ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਦੱਲ ਹੀ ਗਿਣਦੇ ਆਏ ਹਨ।
ਚੌ- ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਐਵੇਂ ਪੰਜ ਸੱਤ ਬੰਦਿਆਂ ਫੇਰੂਮਾਨ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਦੱਲ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਉਧਰ ਮਹੰਤ ਸੇਵਾ ਦਾਸ ਸਾਨੂੰ ਉਦੌਂ ਜੇਲ ‘ਚ ਮਿਲ ਗਿਆ। ਇਸ ਬ.੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਜੱਟਾਂ ਦੀ ਕੁੜੀ ਕੱਢੀ ਹੋਈ ਸੀ ਤੇ ਡਰਦਾ ਜਾਨ ਬਚਾਉਦਾਂ ਫਿਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਡੇਰੇ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਤੇ ਨਾਲ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਦਾ ਭੁੱਸ ਸੀ। ਮਹੰਤ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੀ ਭੁੱਖ ਮਿਟਾਉਣ ‘ਚ ਲੱਗਾ ਰਿਹਾ। ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਹੜੀ ਕਿਹੜੀ ਅਜੈਂਸੀ ਦਾ ਮੁੱਖਬਰ ਸੀ ਉਹ। ਹੁਣ ਮਰ ਗਿਐ।
ਪੰ.ਮੋ -  ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬਾ ਬਣਨ ਬਾਅਦ ਫਿਰ ਕੀਹ ਕੀਤਾ?
ਚੌ- ਚੌਣਾ ਹੋਈਆ, ਅਕਾਲੀਆਂ ਦੀ ਏਕਤਾ ਹੋਈ, ਮੈਨੂੰ ਡਿਪਟੀ ਸਪੀਕਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।
ਫਿਰ ਬਾਦਲ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਬਰਖਾਸ਼ਤ ਕਰ ਦਿਤੀ ਗਈ। ਸਾਡੀ ਮੀਟਿੰਗ ਹੋਈ ਜਿਸ ‘ਚ ਬਾਦਲ, ਟੌਹੜਾ ਤੇ ਤਲਵੰਡੀ ਆਦਿ ਸੱਭ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੀਡਰਾਂ ਨੇ ਇਕ ਸੁਰ ਹੋ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇੰਗਲੈਂਡ ਜਾਓ ਤੇ ਉਥੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ‘ਚ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਧੱਕਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਪੰ.ਮੋ - ਸੋ ਉਦੋਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਬਾਦਲ-ਟੌਹੜਾ-ਤਲਵੰਡੀ ਹੋਰਾਂ ਭੇਜਿਆਂ?           
ਚੌ- ਜੀ ਹਾਂ।
ਪੰ.ਮੋ -  ਸੋ ਉਦੋਂ ਸਪੀਕਰ ਸਿਮਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਬਾਪ ਸਨ?
ਚੌ- ਹਾਂ ਸਰਦਾਰ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਬੜੇ ਸੂਝਵਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰੈਕਟੀਕਲ ਲੀਡਰ ਸਨ, ਇਹ ਸਿਮਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਤਾਂ ਐਵੇਂ ਕਮਲੀਆਂ ਰੇੜਦੈ।
ਪੰ.ਮੋ - ਪਰ ਮਾਨ ਤੁਹਾਡੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ ਹੀ ਅੱਗੇ ਤੋਰ ਰਹੇ ਹਨ?
ਚੌ- ਹਾਂ ਮੈਂ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਇਹਦੀ ਸੌਚ ਪ੍ਰੈਕਟੀਕਲ ਨਹੀਂ । ਪਿੱਛੇ ਢੀਂਡਸੇ ਦੀ ਵਿਰੋਧਤਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਦਾ ਦਾਅ ਲੱਗ ਗਿਐ, ਇਹ ਐਮ ਪੀ ਬਣ ਗਿਐ। ਮੈਨੂੰ ਦੁੱਖ ਹੁੰਦੈ 1989 ‘ਚ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਦੇ ਮਝੈਲਾਂ ਨੇ ਡਾਢੀ ਹਿੰਮਤ ਕਰਕੇ ਇਨੂੰ ਵੱਡੇ ਫਰਕ ਨਾਲ ਜਿਤਾਇਆ ਪਰ ਇਹ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਨਾ ਗਿਆ। ਉਦੌਂ ਇਹਦੇ ਨਾਲ 8 ਐਮ ਪੀ ਸਨ। ਪਰ ਇਹ ਅੱਠ ਜਾਣੇ ਵੀ ਇੱਕਠੇ ਨਾ ਹੋ ਪਾਏ। ਕਿਤੇ ਚਾਹ ਦਾ ਕੱਪ ਹੀ ਕੱਠੇ ਪੀ ਲੈਂਦੇ।
ਪਿੱਛੇ ਕੁੱਝ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਇੰਗਲੈਂਡ ਗਿਆ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲਿਆ। ਮੈਂ ਇਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੇਰੇ ਵਾਸਤੇ ਕੁੱਝ ਕਰੋ, ਮੈਂ ਬਾਹਰ ਬੈਠਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਇਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਤੂੰ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ‘ਚ ਖੱਪ ਪਾ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਕੋਰਟ ਸੁਣੇ ਤਾਂ ਸਹੀ। ਪਰ ਇੱਧਰ ਆ ਕੇ ਇਹ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਨੇ ਮੇਰਾ ਕੀਹ ਕਰਨਾ ਸੀ ਵਿਚਾਰੀ ਬਿਮਲ ਖਾਲਸਾ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਹੀ ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਡ ਰੱਖੀ ਸੀ।
ਉਂਝ ਇਹ ਮੇਰਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਕਹਿਨਾ ਵਾਂ ਕਿ ਇਲੈਕਸ਼ਨਾਂ ‘ਚ ਅਸੀਂ ਜਿੱਤ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਉਂਝ ਇਸ ਮੇਰੀ ਫੋਟੋ ਆਪਣੇ ਦਫਤਰ ਵਿੱਚ ਲਾਈ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਹ ਸਮਝਦਾ ਹੈ ਕਿ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਪੈਸੇ ਇੱਕਠੇ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ। ਇਹਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਬਸ ਏਨਾਂ ਕੂਹੀ ਹੈ।
ਪੰ.ਮੋ - ਪਰ ਕ੍ਰਿਪਾਨ ਤਾਂ ਸਿੱਖ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨਿਕ ਹੱਕ ਹੈ।
ਚੌ- ਇਹੋ ਕਮਲ ਤਾਂਈਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ, ਹੋਰ ਕੀਹ ਹੁੰਦੈ। ਹੁਣ ਕਿਰਪਾਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਵੇਂ ਚਲਾ ਗਿਐ? ਇਨੇ ਕਿਰਪਾਨ ਨਾਲ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਢਾਉਣੀ ਸੀ। ਲੋਕੀ ਤਾਂ ਉਮੀਦਾਂ ਲਾਈ ਬੈਠੇ ਸਨ ਕਿ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੱਜੇਗਾ।
ਪੰ.ਮੋ - ਤੁਸੀਂ ਚੌਣਾ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ?
ਚੌ- ਨਹੀਂ ਸਾਨੂੰ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਨਹੀਂ। ਏਸੇ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਬੰਦੇ ਪਿੱਛੇ ਫਰਵਰੀ ‘ਚ ਖੱੜੇ ਨਹੀਂ ਸਨ ਕੀਤੇ। ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਸਾਡੇ ਦੋ ਬੰਦੇ ਚੁਣੇ ਗਏ ਹਨ।
ਅਜੇ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਤੇ ਚੋਣਾ ਲੜਣੀਆਂ ਨਿਰੀਆਂ ਜੁੱਤੀਆਂ ਖਾਣੀਆਂ ਹਨ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਾਂ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਈ ਲੋਕਾਂ ‘ਚ ਬੜੀ ਮਾੜੀ ਬੈਠਾ ਦਿਤੀ ਏ। ਲੋਕੀ ਤਾਂ ਇਹ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਕਿ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਤਾਂ ਨਾਂ ਹੀ ਹੈ ਲੁੱਟਮਾਰ ਦਾ ।
ਪੰਂ ਮੋ- ਸੋ ਤੁਸੀਂ ਮਾਰਧਾੜ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕੀਤਾ ਸੀ?
ਚੌ- ਤੁਸੀਂ ਦੇਖ ਲਓ ਮੇਰੀ ਇੰਡੀਆ ਟੂਡੇ ‘ਚ ਛੱਪੀ ਇੰਟਰਵਿੳ ਜਿਹੜੀ ਰੀਟਾ ਸ਼ਰਮਾਂ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਉਹਨੂੰ ਆਈ ਬੀ ਨੇ ਭੇਜਿਆ ਸੀ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੇ। ਮੈਂ ਮਾਰਧਾੜ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕੀਤੈ। ਅਸੀਂ ਵਾਈਲੈਂਸ (ਹਿੰਸਾ) ਨੂੰ ਵਿਰੋਧੀ ਲਹਿਰ(Counter Movement) ਕਹਿੰਦੇ ਸਾਂ। ਇਹ ਜਿਹੜਾ ਡਾਕਟਰ ਸੌਹਣ ਸਿੰਘ ਹੁਰੀਂ ਚਲਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਿਆਨ ਉਸ ਵੇਲੇ ਗਵਰਨਰ ਦੀ ਕੋਠੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ‘ਚ ਲਿਖੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਸੁਖਦੇਵ ਡਿਗਨਟੀ ਵਾਲਾ ਲਿਖਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਜਿਹੜਾ ਨਵਾਂ ਜਮਾਨਾ ‘ਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ।
ਹਰ ਚੰਗੀ ਅਖਬਾਰ ਤੇ ਇਕ ਇਕ ਡੀ ਐਸ ਪੀ, ਡੀ ਪੀ ਆਰ ਓ ਦੀ ਡਿਊਟੀ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੀਜਾਂ ਨੂੰ ਅਖਬਾਰਾਂ ‘ਚ ਛਪਾਉਣ ਵਾਸਤੇ।
ਪੰ.ਮੋ - ਕੀਹ ਤੁਸੀਂ ਕਦੀ ਡਾ: ਸੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵੀ ਮਿਲੇ ਹੋ?
ਚੌ- ਨਹੀਂ ਮੇਰਾ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਨੂੰ ਜੀਅ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਜੋ ਉਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂ ਜੋ ਉਸ ਤੋ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ। ਸੁਣਿਐ ਉਹ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਕੁੱਝ ਪਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਅਜੇ ਤੱਕ ਉਸ ਦਾ ਖੰਡਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਕਿਹੜੀ ਸਿੱਖੀ ਹੈ ਭਈ ਬੱਸਾਂ ਚੋਂ ਕੱਢ ਕੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰੋ। ਇਥੇ ਲਾਗੇ ਹੀ ਖੁੰਡੇ ਪਿੰਡ ‘ਚ 42 ਬੰਦੇ ਮਾਰ ਦਿਤੇ ਸੀ।
ਪੰ.ਮੋ - ਪਰ ਇਸ ਸਾਰੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਲੀਡਰ ਸੋ?
ਚੌ- ਮੇਰੀ ਲੀਡਰੀ ਏਨਾਂ ਜੱਟਾਂ ਨੇ ਕਿਥੇ ਰਹਿਣ ਦਿਤੀ ਸੀ।
ਪੰ.ਮੋ - ਕੀਹ ਤੁਸੀਂ ਸੰਤ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਦਾ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਜਾ ਬਹਿ ਜਾਣਾ ਤੇ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨਾਂ ਠੀਕ ਸਮਝਦੇ ਹੌ?
ਚੌ- ਮੈਂ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਢਣ ਤੇ ਹਮਲੇ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਨੂੰ ਮਾੜਾ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ।
ਪੰ.ਮੋ - ਜੇ ਸੰਘਰਸ਼. ਕਰਨਾ ਵੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦੇਂਦੇ, ਮਹਿਤੇ ਤੋਂ ਹੀ ਸਹੀ?
ਚੌ- ਕਿਓਂ ਮਹਿਤੇ ਤੋਂ ਕਿਓ? ਇਹ ਤਾਂ ਅੱਜ ਕੱਲ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਸਾਡਾ ਕੇਂਦਰ ਤਾਂ ਅਕਾਲ ਤੱਖਤ ਹੈ ਜਿਥੋਂ ਛੇਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਰਾਜ਼ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਦਿੱਤਾ।
ਪੰ.ਮੋ - ਪਰ ਅਕਾਲੀਆਂ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਲੋਹਗੜ੍ਹ ਕਿਲਾ ਢਾਹ ਕੇ ਸੰਗ ਮਰਮਰ ਲਾ ਦਿਤਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਾ ਬਚੇ ਕੋਈ?
ਚੌ- ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਦਾ ਘਰ ਢਾਹ ਦਿਤਾ, ਭੋਰਾ ਢਾਹ ਦਿਤਾ ਜਿਥੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ 26 ਸਾਲ ਰਹੇ।
ਪੰ.ਮੋ - ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਕੌਣ ਜਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ?
ਚੌ- ਸ੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਤੇ ਇਹ ਅਨਪੜ ਸਾਧ ਲੋਕ। ਇਹਦੇ ‘ਚ ਗੌਰਮਿੰਟ ਦਾ ਵੀ ਹੱਥ ਹੋਊਗਾ। ਆਹ ਸਾਲੇ ਸਾਧਾਂ ਨੂੰ ਪਾਸਪੋਰਟ ਵੀਜ਼ੇ ਦੇ ਕੇ ਬਾਹਰ ਤੋਰ ਰੱਖਿਆ ਹੈ।
ਪੰ.ਮੋ - ਹੁਣ ਤਾਂ ਲੋਕੀ ਸੰਤਾਂ ਸਾਧਾਂ ਦੇ ਸਿੱਖ ਬਣ ਗਏ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਕੌਣ ਮੰਨਦੈ?
ਚੌ- ਨਹੀਂ, ਇਹ ਗੱਲ ਨਹੀਂ, ਸਾਧ ਪੜਦੇ ਤਾਂ ਗੁਰਬਾਣੀ ਹੀ ਨੇ।
ਪੰ.ਮੋ - ਮਹਾਰਾਜੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰਾਜ਼ ਬਾਰੇ ਕੁੱਝ ਕਹੋਗੇ।
ਚੌ- ਉਹ ਸਿੱਖੀ ਰਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜ਼ ਸੀ। ਖਾਲਸਾ ਰਾਜ਼ ਤਾਂ ਉਦੋਂ ਹੀ ਖੱਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੇ ਜਗੀਰਾਂ ਦੇਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਮਿਸਲ ਰਾਜ਼ ਸਮੇਂ ਹੀ ਸਿਰਫ ਬਰਾਬਰਤਾ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਪੰ.ਮੋ - ਤੁਸੀਂ ਬਾਹਰ ਰਹਿ ਕੇ ਕੋਈ ੳੀਜਆ ੳ.ਆ ਸਿੱਖ ਬੁੱਧੀ ਜੀਵੀ ਮੰਚ ਨਹੀਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ।
ਚੌ- ਐਥੇ ਐਨੇ ਲੋਕ ਹਨ, ਐਥਂ ਕਿੰਨੇ ਕੁ ਗਰੁੱਪ ਬਣਾਏ ਹਨ? ਪਰ ਅਸੀਂ ਜੋ ਕੌਂਸਲ ਔਫ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਬਣਾਈ ਹੈ ਉਸ ਵਿੱਚ ਅੱਛੇ ਸੁਲਝੇ ਹੋਏ ਤੇ ਪੜੇ ਲਿਖੇ ਵੀਰ ਹਨ, ਜੋ ਹਰ ਘਟਨਾ ਦੀ ਬੜੇ ਗੌਰ ਨਾਲ ਪੁੱਣ ਛਾਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੰਡੀਆ ਆਫਿਸ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਲੰਡਣ ਦੇ ਗੁਪਤ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਨੂੰ ਘੋਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਹੁਣ ਅੰਦੋਲਨ ਆਪਣੀ ਸਹੀ ਰਾਹ ਤੇ ਹੈ। ਕਿਉੱਕਿ ਮਾਰਧਾੜ 50 ਸਾਲ ਵੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਕੁੱਝ ਹਾਸਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰ ਸਕਦੇ।
ਪੰ.ਮੋ - ਤੁਸੀਂ ਆਪੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹੌ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬੇ ਦੀ ਅਮਨ ਪਸੰਦ ਤੇ ਬੜੀ ਹੀ ਕਾਮਯਾਬ ਲਹਿਰ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨਣ ‘ਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾ ਨੇ 16 ਲਾ ਦਿਤੇ ਸਨ ਤੇ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਮੰਨਣਗੇ?
ਚੌ- ਮੈਂ ਕਦ ਕਹਿਨੈ ਕਿ ਇਨੇ ਮਨ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਕਹਿੰਨਾ ਵਾ ਇਨੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਾ ਇਨੇ ਆਪਣੇ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਭਾਰ ਥੱਲੇ ਆਪ ਹੀ ਦੱਬ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਬੁਰਾਈ ਦੀ ਇੰਤਹਾ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਜਿਸ ਵੀ ਸੰਸਥਾਂ ‘ਚ ਬੇਇਨਸਾਫੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਉਹ ਟੁੱਟ ਜਾਦੀਂ ਹੈ।
ਪੰ.ਮੋ - ਤੁਸੀਂ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ‘ਚ ਦੁੱਧ ਧੋਤੇ ਬੰਦੇ ਕਿਥੋਂ ਲੈ ਆਉਗੇ?
ਚੌ- ਪਰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਅੱਜ ਵੀ ਜਿੰਦਾ ਹੈ, ਨਾਲੇ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਤਾਂ ਹਲੀਮੀ ਰਾਜ਼ ਹੋਵੇਗਾ। ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਹਨ, ਮਿਸਲ ਰਾਜ਼ ਦੀਆਂ, ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰਾਜ਼ ਦੀਆਂ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵੇਲੇ ਜਿਲ੍ਹੇ ‘ਚ ਦੋ ਜਣੇ ਹੀ ਬੜਾ ਸਾਫ ਸੁਥਰਾ ਨਿਜ਼ਾਮ ਚਲਾਉਦੇ ਸਨ, ਇਕ ਡੀ ਸੀ ਤੇ ਦੂਜਾ ਐਸ ਪੀ, ਸਿਰਫ ਇਕ ਡਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਅਦਾਲਤਾਂ ਦੀ ਕੀਹ ਹਾਲਤ ਬਣ ਗਈ ਹੈ? ਬੰਦਾ ਬੁੱਢਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਉਡੀਕਦਾ।
ਪੰ.ਮੋ - ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਕੀਹ ਲੋਕਤੰਤਰ ਹੋਵੇਗਾ ਜਾਂ ਕੁੱਝ ਹੋਰ?
ਚੌ- ਸਿੱਖੀ ਤਾਂ ਹੈ ਈ ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਉਦੋਂ ਪੰਜ ਪ੍ਰਧਾਨੀ ਸਿਧਾਂਤ ਦਿਤਾ ਜਦੋ ਅਜੇ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ (ਕਨਸੈਪਟ) ਦਾ ਜਨਮ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਇਆ। ਗੁਰੂ ਨੇ ਗੁਰਆਈ ਵੀ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਕੁਲੈਕਟਿਵ (ਸਮੂਹ) ਬਾਡੀ ਨੂੰ ਦਿਤੀ ਸੀ- ਖਾਲਸੇ ਨੂੰ।
ਪੰ.ਮੋ - ਲੋਕ ਰਾਜ਼ ਵਿਚ ਕਵਾਲਟੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀ ਸੰਭਵ ਏ?
ਚੌ- ਕੀਹ ਇੰਗਲੈਂਡ, ਫਰਾਂਸ, ਹਾਲੈਂਡ, ਅਮਰੀਕਾ ‘ਚ ਕਵਾਲਟੀ ਨਹੀਂ ਹੈ? ਸੰਵਿਧਾਨ ਵਿੱਚ ਬਨਣੂ ਬੰਨਣੇ ਪੈਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਹਰ ਚੋਰ, ਜੁਵਾਰੀਆ, ਸ਼ਰਾਬੀ ਵਜੀਰ ਬਣ ਜਾਊ। ਅਹੁੱਦਿਆ ਦੀਆਂ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਤਹਿ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣਗੀਆਂ , ਗੁਰਬਾਣੀ ਸਿਧਾਂਤ ਅਨੁਾਰ।
ਪੰ.ਮੋ - ਪਰ ਹਿੰਦੂ ਤੁਹਾਥੋਂ ਡਰਦਾ ਹੈ।
ਚੌ- ਕਿਓਂ ਡਰੇਗਾ। ਤੁਸੀਂ ਹਿੰਦੂ ਵਿਰੋਧੀ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕਰੋ। ਦੇਖੋ ਮੈਂ ਤਾਂ ਆਹ ਸਹਿਜਧਾਰੀਆਂ ਦੇ ਮਸਲੇ ਤੇ ਡੱਟ ਕੇ ਅਕਾਲੀਆਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੱਕ ਕਿਓਂ ਨਾ ਮਿਲੇ।
ਪੰ.ਮੋ - ਤੁਸਾਂ ਪਿੱਛੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਕੋਲੋਂ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਕਿ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਵੈਟੀਕਨ ਸਟੇਟਸ ਦਿਤਾ ਜਾਵੇ। ਫਿਰ ਕਿਓਂ ਨ ਲਿਆ?
ਚੌ- ਜਦੋਂ 1979 ਵਿਚ ਅਸੀਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਡੈਲੀਗੇਸ਼ਨ ਲੈ ਕੇ ਗਏ ਤੇ ਉਥੇ ਅਸੀਂ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਵੈਟੀਕਨ ਸਟੇਟਸ ਫਾਰ ਨਨਕਾਨਾ ਸਾਹਿਬ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਝੱਟ ਸਾਨੂੰ ਚਾਬੀਆਂ ਦੇ ਦਿੱਤੀਆਂ ਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਾਂਭੋ ਤੇ ਬਣਾਓ ਆਪਣਾ ਵੈਟੀਕਨ।
ਉਧਰ ਅਕਾਲੀ ਦੱਲ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਮੋਰਚਾ ਲਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਕਾਂਗਰਸੀਆਂ ਨੇ ਵੈਟੀਕਨ ਵਾਲੀ ਖਬਰ ਪੜੀ ਸੁਣੀ ਤਾਂ ਝੱਟ ਇੰਦਰਾਂ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਅਕਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ। ਰਵੇਲ ਸਿੰਘ ਤੇ ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਉਮਰਾ ਨੰਗਲ ਗਏ। ਇੰਦਰਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦਾ ਜੈਸਾ ਚਾਹੋ ਕਰਵਾ ਲਓ। ਪਰ ਡਾਕਟਰ ਚੌਹਾਨ ਦਾ ਕੁੱਝ ਕਰੋ। ਅਗਲੇ ਹੀ ਦਿਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਿਆਨ ਦੇ ਦਿਤਾ ਕਿ ਡਾਕਟਰ ਚੌਹਾਨ ਨੂੰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸੈਕਟਰੀ ਦੇ ਅੱਹੁਦੇ ਤੇ ਮੁੱਢਲੀ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਤੋਂ ਫਾਰਗ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਈ ਸਾਡੇ ਲੀਡਰ ਹੀ ਇਨ੍ਹੇ ਵਿਕਾਊਹਨ।
ਪੰ.ਮੋ - ਕੀਹ ਸਿੱਖ ਜਿਆਦਾ ਵਿਕਾਊਹੈ ਬਾਕੀ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ?
ਚੌ- ਇਕ ਵਾਰੀ ਇਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਪੁਲਿਸ ਅਫਸਰ ਨੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਨਿੱਜੀ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਦੱਸਿਆਂ ਕਿ “ਅਸੀ ਹੋਰਨਾਂ ਕੋਲੋਂ ਗੱਲਾਂ ਪੁੱਛਦੇ ਹਾਂ ਪਰ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਮੁਖਬਰੀ ਕਰਨ ਤੋ ਰੋਕਦੇ ਹਾਂ।” ਯਾਨਿ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ‘ਚ ਮੁਖਬਰੀ ਤੇ ਗੱਦਾਰੀ ਦੀ ਹੱਦ ਇਥੋ ਤੱਕ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬੜਾ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਜੇ ਕੋਈ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਕੋਈ ਗੱਲ ਪੁੱਛੇ ਤਾਂ।
ਪੰ.ਮੋ - ਇਸ ਤਰਾਂ ਲਗਦੈ ਕਿ ਬਾਦਲ ਸਾਹਬ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਹਨ?
ਚੌ- ਬਾਦਲ ਨੇ ਮੇਰੀ ਅਖੀਰ ਦੱਮ ਤੱਕ ਮੁਖਾਲਫਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਥੇ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਮੁਖਾਲਫਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਥੌਂ ਤੱਕ ਕਿ ਕੇਸ ਪਵਾਉਣ ‘ਚ ਵੀ ਬਾਦਲ ਦਾ ਹੀ ਹੱਥ ਹੈ।ਮੈਂ ਦਰਬਾਰ ਸਹਿਬ ਗਿਆ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਫਤਰ ਨੂੰ ਹੀ ਤਾਲਾ ਮਾਰ ਦਿਤਾ ਤੇ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਦੌੜ ਗਏ।
ਪੰ.ਮੋ - ਜੇ ਬਾਦਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਕਿੰਨੇ ਮਦਦ ਕੀਤੀ?
ਚੌ- ਮੇਰੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ, ਲਖਨਪਾਲ ਵਕੀਲ ਤੇ ਜੱਜ ਝਾਂਝੀ ਨੇ ਜਿੰਨਾਂ ਮੈਨੂੰ ਇਨਸਾਫ ਦਿਤਾ।
ਪੰ.ਮੋ - ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਅਦਾਲਤਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੋਈ ਸਰਕਾਰੀ ਜਾਂ ਰਾਜਨੀਤਕ ਤਾਂ ਮਦਦ ਮਿਲੀ ਹੀ ਹੋਵੇਗੀ?
ਚੌ- ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਕੋਈ ਸਿੱਖ ਲੀਡਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਣ ਆਇਆ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਟੈਲੀਫੂਨ ਤੇ ਵੀ ਫਤਹਿ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਬੁਲਾਈ। ਝ।:।ੱਤ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਕਹਿ ਦਿਤੀ ਗਈ ਕਿ ਜਿਹੜਾ ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਮਿਲੇਗਾ ਉਸ ਤੇ ਅੱਤਵਾਦ ਦਾ ਸਾਥੀ ਹੋਣ ਦਾ ਇਲਜਾਮ ਲੱਗ ਜਾਵੇਗਾ। ਅੱਜ ਕੱਲ ਜਰੂਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ?
ਪੰ.ਮੋ - ਵੱਸਣ ਸਿੰਘ ਜਫਰਵਾਲ, ਪੰਜਵੜ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਬੰਦੇ ਨੇ।
ਚੌ- ਨਹੀਂ, ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ, ਮੈ ਬਹੁਤਾ ਮਿਲਿਆ ਨਹੀਂ- ਕਦੀ ਮੌਕਾ ਨਹੀ ਬਣਿਆ। ਹੁਣ ਉਹ ਕੇਸਾਂ ਚੋਂ ਸੱਭ ਬਰੀ ਹੋਈ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।
ਪੰ.ਮੋ - ਇਹ ਸੱਭ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਜੋ ਬੰਦੂਕਧਾਰੀ ਮੁੰਡੇ ਫੈਲ ਗਏ ਸਨ ਇਹ ਕੌਣ ਸਨ? ਕੀਹ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਬੰਦੇ ਸਨ?
ਚੌ- ਨਹੀਂ, ਉਹ ਆਈ ਬੀ ਦੇ ਨਹੀ ਸਨ। 26 ਜਨਵਰੀ 1986 ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਤੱਖਤ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਕੋਲੋਂ ਹੱਥ ਖੜੇ ਕਰਵਾ ਲਏ ਕਿ ਸਿੰਘੋ ਆਪਾਂ ਲੜ ਮਰਨਾਂ ਹੈ। ਜਿੰਨਾਂ ਹੱਥ ਖੜੇ ਕੀਤੇ ਉਹ ਫਿਰ ਮੁੜੇ ਨਹੀਂ।
ਪੰ.ਮੋ - ਉਹ ਹੱਥ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕੌਣ ਸਨ?
ਚੌ- ਮਤਾ ਡਾਕਟਰ ਸੌਹਣ ਸਿੰਘ ਤੇ ਦਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਪਤਰਕਾਰ (ਸਾਡਾ ਪੁਰਾਣਾ ਕਾਮਰੇਡ ਸਾਥੀ) ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਮਤਾ ਤਾਂ ਠੀਕ ਸੀ ਪਰ ਉਸ ਵਿਚ ਇਕ ਫਿਕਰਾ ਇਹ ਦੇ ਦਿਤਾ ਕਿ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਜੱਦੋ ਜਹਿਦ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਸੋ ਉਥੇ ਹੀ ਖੂਨ ਖਰਾਬਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ।
ਪੰ.ਮੋ - ਹੁਣ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਕਿਹੜੇ ਰਸਤੇ ਹਨ?
ਚੌ- ਭੋਟਹ ੳਚਟਵਿੲ ੳਨਦ ਪੳਸਸਵਿੲ, ਇਕ ਤਾਂ ਦੇਖੋ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੰਵਿਧਾਨ ‘ਚ ਬਾਨਣੂ ਬੱਧਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਸੂਬਾ ਸ਼ਾਮਲ ਤਾਂ ਹੋ ਸਕਦੈ ਪਰ ਨਿਕਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਇਸ ਮਦ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਕੋਰਟ ‘ਚ ਚਣੌਤੀ ਦਿਆਂਗੇ। ਅਸੀਂ ਇਸ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ।
ਪੰ.ਮੋ - ਪਰ ਸੰਵਿਧਾਨ ਘੜਨ ਵੇਲੇ ਤਾਂ ਸਿੱਖ ਨੁਮਾਇਦੇ ਚੁੱਪ ਰਹੇ।
ਚੌ- ਨਹੀਂ ! ਨਹੀਂ, ਸਿੱਖ ਨੁਮਾਇਦਿਆਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸ਼ੋਰ ਮਚਾਇਆ । ਪਰ ਨਗਾਰਖਾਨੇ ‘ਚ ਤੂਤੀ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਕੌਣ ਸੁਣਦੇ। ਸਿਰਫ ਦੋ ਹੀ ਤਾਂ ਸਿੱਖ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। ਹੁਕਮ ਸਿੰਘ ਤੇ ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਪਰਵਾਨਗੀ ਵੇਲੇ ਦਸਤਖਤ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਨ ਕੀਤੇ।
ਪੰ.ਮੋ - ਪਰ ਹੁਕਮ ਸਿੰਘ ਤਾਂ ਉਸੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਤਹਿਤ ਬਾਅਦ ‘ਚ ਸਪੀਕਰ ਬਣੇ?
ਚੌ- ਇਹੋ ਤਾਂ ਸਿੱਖ ਲੀਡਰਾਂ ਨਾਲ ਮੁਸ਼ਕਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਥੁੱਕ ਕੇ ਚੱਟ ਜਾਂਦੇ ਨੇ।
ਪੰ.ਮੋ - ਕੱਲ ਨੂੰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਅਹੁੱਦੇ ਦਾ ਨਿਓਤਾ ਆਏ ਤਾਂ ਕੀ ਮੰਜੂਰ ਕਰੋਗੇ?
ਚੌ- ਮੈਂ ਕਦੀ ਸੋਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਮੈਨੂੰ ਭਾਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦਾ ਵੀ ਨਿਓਤਾ ਦੇਣ। ਮੇਰੀ ਨਾਂਹ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਬੜਾ ਖੁਸ਼ ਹਾਂ।
ਪੰ.ਮੋ - ਤੁਸੀਂ ਅਸੈਂਬਲੀ ‘ਚ ਜਾਓ, ਭਾਵੇਂ ਮੁਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣ ਜਾਓ ਤੇ ਫਿਰ ਬੇਸ਼ੱਕ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਦਾ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕਰਵਾ ਲਓ।
ਚੌ- (ਹੱਸਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ) ਭੋਲਿਓ ਕਦੀ ਇਸ ਤਰਾਂ ਵੀ ਇੰਨਕਲਾਬ ਆਉਂਦੇ ਨੇ।
 ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤਾ ਰੂਸ ਵਿਚ ਇਲਕਲਾਬ ਕਿਵੇਂ ਆਇਆ ਸੀ। ਜਨਾਨੀਆਂ ਕਿਤੇ ਮੁਜਾਹਰਾ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਫੌਜ ਨੂੰ ਆਰਡਰ ਹੋਇਆ ਕਿ ਇਨਾਂ ਤੇ ਗੋਲੀ ਚਲਾਈ ਜਾਵੇ। ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਫੌਜੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਖਾਤਰ ਹੀ ਤਾਂ ਸੱਭ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਫੌਜੀ ਵੀ ਉਨਾਂ ਨਾਲ ਹੋ ਗਏ। ਤੇ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂਹੋ ਗਿਆ।
ਪੰ.ਮੋ - ਤੁਸੀਂ ਫੇਲ ਹੋ ਗਏ। 1982 ਦੇ ਨੇੜੇ ਪੂਰੀ ਲਹਿਰ ਖੜੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਤੁਸੀਂ ਉਨੂੰ ਦਿਸ਼ਾ ਨਹੀ ਦੇ ਸਕੇ?
ਚੌ- ਤੁਹਾਡਾ ਸੁਆਲ ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹਲਾਤਾਂ ਵਿਚ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਅਨੰਦਪੁਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਕੱਲਮ ਕੱਲਾਂ ਨੰਗੇ ਸਿਰ ਤੇ ਨੰਗੇ ਪੈਰੀਂ ਤੁਰਿਆਂ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਾਂ ਫਿਰ ਨੰਦੇੜ ‘ਚ ਖੰਜਰ ਵੱਜਿਆਂ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤੇ ਗੁਰੂ ਬੰਦੇ ਬਹਾਦੁਰ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। . . . ਮੈਨੂੰ ਭੌਰਾ ਜਿੰਨਾਂ ਵੀ ਸੌਗ ਨਹੀ।
ਪੰ.ਮੋ - ਇਹ ਗੋਲ ਮੋਲ ਜੁਆਬ ਹੈ।
ਚੌ- ਦੇਖੋ ਬਈ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਸੰਭਾਲ ਨਹੀਂ ਸਕੇ। ਦੁਸ਼ਮਣ ਜਿਆਦਾ ਚਲਾਕ ਸੀ।
ਪੰ.ਮੋ - ਕੱਲ ਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੇ ਲ੍ਹੋਲਾ ਹੋ ਜਾਣਾ ਏਂ।
ਚੌ- ਕੁਦਰਤ ਬੜੀ ਬਲਵਾਨ ਏਂ। ਆ ਬਾਦਲ ਕਿੰਨਾ ਸ਼ਾਤਰ ਸੀ ਕਿਵੇਂ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਪਲਟਾ ਮਾਰਿਆ। ਇੰਦਰਾਂ ਬੜੀ ਚਲਾਕ ਤੇ ਬੇਈਮਾਨ ਸੀ ਕਿਵੇਂ ਜਨਤਾਂ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਔਹ ਮਾਰੀ ਸੀ।
ਪੰ.ਮੋ - ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਪੰਜਾਬ ‘ਚ ਮੁੱੜ ਤਾਕਤ ‘ਚ ਆਉਣਾ ਆਪਣੇ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਹੱਕ ‘ਚ ਗਿਣਦੇ ਹੌ?
ਚੌ- ਸਾਡੀ ਲਹਿਰ ‘ਚ ਝੂਠੇ ਅਕਾਲੀ ਹੀ ਸੱਭ ਤੋ ਵੱਡਾ ਅੜਿਕਾ ਹਨ। ਇਕ ਵਾਰ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਕੋਲ ਕੁੱਝ ਅਕਾਲੀ ਆਏ ਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ ਸਾਹਬ ਜੀ ਆਹ ਜਿਹੜੀ ਤੁਸੀਂ ਗੱਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ ਕਦੇ ਬਣੂ? ਸਿੰਘ ਕਿਹਾ, “ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਸੱਭ ਮਰ ਜਾਓਗੇ ਜਾਂ ਲੋਕੀ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਭੰਨ ਕੇ ਘਰ ਬੈਠਾ ਦੇਣਗੇ ਤਦ।”
ਵੱਡੀ ਮੁਸੀਬਤ ਹੀ ਇਹੋ ਹੈ ਕਿ ਅਕਾਲੀ ਵਰਕਰ ਵਫਾਦਾਰ ਹਨ, ਪਰ ਲੀਡਰ ਇੰਨਾ ਦੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਗੱਦਾਰ ਹੀ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਤੇ ਵਰਕਰਾਂ ਉਹੋ ਕਰਨਾਂ ਜੋ ਲੀਡਰ ਨੇ ਕਹਿਣਾ।
ਪੰ.ਮੋ - ਜਗਦੇਵ ਸਿੰਘ ਤਲਵੰਡੀ ਕੈਸਾ ਲੀਡਰ ਹੈ?
ਚੌ- ਕਾਹਦਾ ਲੀਡਰ। ਬਾਦਲ ਵਰਗਿਆਂ ਨੂੰ ਅਜੇਹੇ ਮੂਰਖ ਬੰਦਿਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਏ। ਇਹ ਬਾਦਲ-ਟੌਹੜਾ-ਤਲਵੰਡੀ ਤਿਗੜੀ ਸਾਡੀ ਮੂਵਮੈਂਟ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਪਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੜਾ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਕੱਟ ਲਿਆ ਏ।
ਪੰ.ਮੋ - ਕੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੁਹਾਡੇ ਮੂਵਮੈਂਟ ਵਾਸਤੇ ਮਦਦਗਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ?
ਚੌ- ਮੂਵਮੈਂਟ (ਅੰਦੋਲਨ) ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਜਿੰਨਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਸ਼ਾਇਦ ਉਨਾਂ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ ਨੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਬੇਨਜ਼ੀਰ ਭੁੱਟੋ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸੀ, ਦੋਨਾਂ ਮੁਲੱਕਾਂ ਦੀਆਂ ਖੁੱਫੀਆਂ ਅਜੈਂਸੀਆਂ ਆਈ ਐਸ ਆਈ ਤੇ ਰਾਅ (ਂਛਂ .ਅਦ ਞੱ੍ਰੁ) ਦਰਮਿਆਨ ਸਮਝੌਤਾ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਟਿਕਾਣੇ ਰਾਅ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿਤੇ ਤੇ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦਾ ਸਫਾਇਆ ਕਰਾ ਦਿਤਾ।
ਲਗਭਗ 75% ਮੁੰਡੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਮਰਵਾਏ ਸਨ। ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜਦੋਂ ਬਾਰਡਰ ਟੱਪਿਆ ਤਾਂ ਆਉਦੇ ਨੂੰ ਹੀ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਦਬੋਚ ਲਿਆ ਸੀ।
ਹੁਣ ਜਿਹੜੇ ਚਾਰ ਪੰਜ ਮੁੰਡੇ ਉਥੇ ਬੈਠੇ ਨੇ ਉਹ ਕੀਹ ਕਰ ਰਹੇ ਨੇ? ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਆਪਣੀ ਬਦਨਾਮੀ ਖਾਹਮ- ਖਾਹ ਕਰਵਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਪੰ.ਮੋ - ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਮੌਤ ਬਾਰੇ ਕੁੱਝ ਕਹੋਗੇ?
ਚੌ- ਇੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਬਕਾਇਦਾ ਲਿਖ ਕੇ ਘੱਲਿਆ ਸੀ ਕਿ ਤੈਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਮਾਰ ਦੇਣਾਂ ਈ ਬੱਚ ਜਾ। ਮੈਂ ਮਹੀਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਹਾਈਡ ਪਾਰਕ ‘ਚ ਭਾਰੀ ਇਕੱਠ ਵਿੱਚ ਬੋਲਿਆ ਸੀ ਕਿ ਇੰਦਰਾਂ 1985 ਦਾ ਸੂਰਜ਼ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕੇਗੀ ਤੇ ਕਈ ਭਾਰਤੀ ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਖਬਾਰਾਂ ਨੇ ਹੈਡ ਲਾਈਨਾਂ ਵੀ ਛਾਪੀਆਂ ਸਨ। ਇਹ ਗੱਲ ਸਧਾਰਨ ਗਿਣਤੀ ਮਿਣਤੀ ਦੀ ਸੀ ਜੋ ਮੈਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਇਤਹਾਸਿਕ ਆਦਤਾਂ ਮੁਤਾਬਿਕ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਾ ਕੇ ਕਹੀ ਸੀ।
ਪੰ.ਮੋ - ਤੁਹਾਡੀ ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਦੇ ਐਲ ਟੀ ਟੀ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਕੋਈ ਰਾਫਤਾ ਰਹਿੰਦਾ ਰਿਹਾ?
ਚੌ- ਤੁਸੀਂ ਰਾਫਤੇ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹੋ ਸਾਡੀਆਂ ਤਾਂ ਅਕਸਰ ਬੈਠਕਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਜਿੰਨੀਆਂ ਵੀ ਗੁਲਾਮ ਕੌਮਾਂ ਅਜਾਦੀ ਲਈ ਜੱਦੋ ਜਹਿਦ ਕਰ ਰਹਿਆਂ ਹਨ ਸਭ ਦਾ ਆਪਸ ਵਿਚ ਮੇਲ ਮਿਲਾਪ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਟਾਈਗਰਾਂ ਨੂੰ ਬੜੇ ਸਸਤੇ ਰੇਟਾਂ ਤੇ ਕੋਰੀਆਂ ਤੋਂ ਹਥਿਆਰ ਮਿਲ ਰਹੇ ਹਨ।
ਪੰ.ਮੋ - ਸਟੇਟਹੁਡ ਦੇ ਹੱਕ ‘ਚ ਤੁਹਾਡੇ ਤੇ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਵੀ ਕੋਈ ਲੀਡਰ ਸੀ।
ਚੌ- ਹਾਂ, ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਸੱਭ ਤੋ ਵੱਡਾ ਐਡਵੋਕੇਟ ਸੀ ਖਾਲਸਾ ਰਾਜ ਦਾ।
ਪੰ.ਮੋ - ਉਸ ਦਾ ਰੋਲ ਵੰਡ ਵੇਲੇ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਮਾੜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਚੌ- ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਨਾ ਕਿ ਇਨਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾ ਗੱਦਾਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਬਾਕੀ ਮਾਸਟਰ ਇਕ ਵਰਕਿੰਗ ਕਮੇਟੀ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਪਿਆ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦੂਰ ਅੰਦੇਸ਼ਤਾ ਦੀ ਘਾਟ ਸੀ।
ਪੰ.ਮੋ - 20 ਅਗਸਤ 1944 ਦੀ ਸਰਬ ਪਾਰਟੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਸਰਬਸੰਮਤੀ ਨਾਲ ਖਾਲਸਾ ਰਾਜ ਦੇ ਹੱਕ ‘ਚ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕਰਕੇ ਅੱਗੋਂ ਸਾਰੇ ਅੱਖਤਿਆਰ ਮਾਸਟਰ ਜੀ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਸਨ ਕਿ ਅੱਗੇ ਉਹ ਇਸ ਦਿਸ਼ਾ ‘ਚ ਗੱਲਬਾਤ ਚਲਾਉਣ। ਪਰ ਉਸ ਉਪਰੰਤ ਕਿਤੇ ਕੋਈ ਜ਼ਿਕਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਮਾਸਟਰ ਜੀ ਚੁੱਪ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਚੌ- ਦੇਖੋ ਇਹ ਟੀਮ ਵਰਕ ਹੁੰਦੈ। ਨਾਲੇ ਕਿਸੇ ਲੀਡਰ ਨੂੰ ਖੱਤਮ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਅੱਖਤਿਆਰ ਉਨੂੰ ਦੇ ਦਿਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪੰ.ਮੋ - ਪਰ ਮਾਸਟਰ ਨੇ ਤਾਂ ਬਾਅਦ ‘ਚ ਖੁੱਦ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਇਕ ਪਾਸੇ ਟੀ ਬੀ (ਭਾਰਤ) ਸੀ ਤੇ ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ਹੈਜਾ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਸੀ, ਤੇ ੳਨ੍ਹੇ ਟੀ ਬੀ ਚੁਣੀ।
ਚੌ- ਹਾਂ, ਮਾਸਟਰ ਕੁੱਝ ਦੁਰਿਤੀ ‘ਚ ਸੀ। ਜਿਹੜੀ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਹਿੰਦੂ-ਸਿੱਖ-ਮੁਸਲਮਾਨ ਫਸਾਦ ਹੋਏ ਸਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਉਹ ਘਬਰਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਦਰ ਅਸਲ ਕਾਂਗਰਸੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਸਟਰ ਦੀਆਂ ਕਮਜੋਰੀਆਂ ਦਾ ਪਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਮੌਕੇ ਮਾਸਟਰ ਦੁਆਲੇ ਇਕ ਅਕਾਲੀਆਂ ਦਾ ਝੁੰਡ ਸੀ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁਬਿਧਾ ਵਿਚ ਪਾਈ ਰੱਖਦੇ ਸਨ।
ਪੰ.ਮੋ - ਕੀਹ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਵੱਲੋ ਕੋਈ ਸਿੱਖ ਸਟੇਟ ਦੀ ਆਫਰ ਸੀ?
ਚੌ- ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਸੀ, ਬਾਰ ਬਾਰ ਸੀ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਿਲਿਆ। ਮੇਜ਼ਰ ਸ਼ਾਅਟ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਜਿਹੜਾ ਸਿੱਖਾਂ ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦਾ ਵਿਚੋਲਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਤਾਂ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਤੇ ਗਿਆਨੀ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ‘ਚ ਗਾਲਾਂ ਕੱਢੀਆਂ ਕਿ ਇਹ ਮਹਾਂ ਮੂਰਖ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਥੱਲੇ ਲਾ ਦਿਤਾ।
ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਕਿ ਮੈਂ ਖੁੱਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਕਿ ਦੇਖੋ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਤੁਹਾਨੂੰ ਤੀਸਰੀ ਧਿਰ ਮੰਨ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੁਸੀ ਕੁੱਝ ਕਰੋ। ਪਰ ਇਹ ਹਿੱਲੇ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਉਹਨਾਂ ਕਿਹੜਾ ਆਪਣੇ ਕੋਲੋ ਕੁਝ ਦੇਣਾ ਸੀ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੈ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਫੋਜ਼ ਦਾ ਸਾਰਾ ਅਸਲਾ ਵੀ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦੇਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਸੀ।
ਪੰ.ਮੋ - ਤੁਸੀਂ ਹੋਰ ਕਿਹੜੇ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲੇ?
ਚੌ- ਦੇਖੋ 1947 ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਖਿਡਾਰੀ ਤਾਂ ਮਰ ਚੁਕੇ ਹਨ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਕਿਹਾ, “ਅਫਸੋਸ ਕਿ ਸਿੱਖ ਸਮਝੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਨ”
ਪੰ.ਮੋ - ਪਰ ਅਕਾਲੀ ਲੀਡਰ ਤਾਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ “ਨਹੀਂ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਅਜਿਹਾ ਕੋਈ ਨਿਓਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦਿਤਾ।”
ਚੌ- ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਖੁੱਦ ਮੈਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰੀ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਤੇ ਸਲਾਹਵਾਂ ਬੜੀਆਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸਨ। ਉਹ ਕਿਹਾ ਕਰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਮੇਰੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜ ਦੱਸ ਜੱਟ ਜੱਥੇਦਾਰਾਂ ਪੇਸ਼ ਹੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਦਿਤੀ। ਉਂਝ ਗਿਆਨੀ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਵੀ ਬਾਅਦ ‘ਚ ਪਛਤਾਇਆ।
ਪਰ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਹੈ ਕਿ ਜੱਟਾਂ ਦੀ ਫਿਤਰਤ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਆਪ ਆਲਣਾ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਦਾ ਤੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਬਣੇ ਤੇ ਹੱਥ ਸਾਫ ਕਰਨਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਸਾਡੀ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਹੈ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਸਾਡੇ ਕੁਦਰਤੀ (ਨੈਚਰੁਲ) ਲੀਡਰ ਯਾਨੀ ਕਿ ਖਤਰੀ ਸਾਥੋਂ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਚਿਰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਲੀਡਰੀ ਖੱਤਰੀਆਂ ਦੇ ਹੱਥ ‘ਚ ਰਹੀ ਹੈ ਅਸੀਂ ਤਰੱਕੀ ਕੀਤੀ।
ਪਰ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਸਿੱਖੀ ਸਿਆਸਤ ਤੇ ਧਰਮ ਦੋਨੋਂ ‘ਚ ਜੱਟਵਾਦ ਭਾਰੂ ਹੋਇਆ ਪਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਗੁਰੂ ਦਵਾਰਿਆਂ ਦੀ ਗੋਲਕ ‘ਚੋਂ ਪੈਸੇ ਕੱਢਦੇ ਨੇ ਸ਼ਰਾਬਾਂ ਪੀਂਦੇ ਤੇ ਬਦਮਾਸ਼ੀਆਂ ਕਰਦੇ ਨੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮਖੌਲ ਬਣਾ ਛੱਡਿਐ।
ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਉਦੋ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ ਜਦੋ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਏ ਲੋਕ ਤੇ ਭਾਪੇ ਇਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨਗੇ। ਰਾਮਗੜੀਏ ਹੀ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਏ ਜਿਆਦਾ ਅਗਾਂਹ ਵਧੂ ਹਨ। ਮੈਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਮਾਣ ਹੈ। ਖਾਲਸਾ ਰਾਜ਼ ਦੇ ਉਸਰਈਏ ਭਾਵ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਏ ਹੁਣ ਜਿਆਦਾ ਮਾਇਆ ਮੌਹ ‘ਚ ਆ ਗਏ ਨੇ । ਤੁਸੀਂ ਹੁਣੇ ਸ੍ਰੀ ਹਰਗੋਬਿੰਦਪੁਰ ਥਾਣੀਂ ਹੋ ਕੇ ਆਏ ਹੋ ਕੀਹ ਕੋਈ ਲਾਟ ਉਥੇ ਦੇਖਿਆ ਜੇ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਦੀ ਯਾਦ ‘ਚ ਬਣਿਆ? ਉਸ ਨੇ 18 ਵੀਂ ਸਤਾਬਦੀ ‘ਚ ਖਾਲਸਾ ਰਾਜ਼ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਜੇ ਸਿੱਖੀ ਕਾਇਮ ਰੱਖੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਏ, ਖੱਤਰੀ ਤੇ ਰੋੜਿਆਂ ਵਾ ਲੁਬਾਣੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ। ਮਜ਼ਬੀ ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਵੱਡਾ ਥੰਮ ਹਨ, ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੁਟਿੱਆ ਹੀ ਹੈ। ਪਰ ਗੁਰੂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਅਸਥਾਨ ਦਿਤਾ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪੱਗ ਵਟਾਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਲਗੀ ਸੰਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਲਾਈ। ਮਜ਼ਬੀਆਂ ਦੀਆਂ 4 ਮਿਸਲਾਂ ਸਨ। ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਵੀ ਮਜ਼ਬੀ ਮਿਸਲ ‘ਚੌਂ ਸੀ।ਸੌ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਵੰਡ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿਤਾ।
ਪਿੱਛੇ ਮੈਨੂੰ ਦਲ ਖਾਲਸਾ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਮਿਲੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਕੋ ਹੀ ਮਿਸ਼ਨ ਹੈ ਆਰ ਐਸ ਐਸ ਤੇ ਜਨ ਸੰਘ (ਬੀ ਜੇ ਪੀ) ਨੂੰ ਗਾਲਾਂ ਕੱਢਣ ਦਾ। ਫਿਰ ਮੈਨੂੰ ਖਾਲਸਾ ਐਕਸ਼ਨ ਕਮੇਟੀ ਵਾਲੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਮੁੰਡੇ ਮਿਲੇ। ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਲਗਦੈ ਕਿ ਕੁੱਝ ਕਰਨ ਜੋਗੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦੈ ਸਗੋਂ ਆਰ ਐਸ ਐਸ ਤੋਂ ਕੁੱਝ ਸਿੱਖਣ। ਇਕ 13 ਬੰਦਿਆਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਜਮਾਤ ਅੱਜ ਦੁਨੀਆਂ ‘ਚ ਸੱਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਐਨ ਜੀ ਓ ਹੈ, ਯੂ ਐਨ ਓ ਦੀ। ਪਿੱਛੇ ਮੈਂ ਆਰ ਐਸ ਐਸ ਦੇ ਲੀਡਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਦੋ ਘੰਟੇ ਦੀ ਸਾਡੀ ਮੀਟਿੰਗ ਸੀ ਪਰ ੳਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਦਿਨ ਆੳਣ ਹੀ ਨਾ ਦਿਤਾ।
ਪੰ.ਮੋ - ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਹੈ ਜਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਕੌਮ ਹੈ?
ਚੌ- ਸਿੱਖ ਪੰਜਾਬੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਝੰਡਾ ਬਰਦਾਰ ਹਨ,
ਪੰ .ਮੋ-ਸਿਖ ਪੁਲਿਸ ਤੇ ਸੀ ਆਈ ਡੀ ਵਾਲਿਆਂ ਤਾਂ ਪੰਥ ਦਾ ਵਡਾ ਨੁਕਸਾਨ ਕੀਤਾ?
ਚੌ- ਪਰ ਕਈ ਪੁਲਿਸ ਵਾਲਿਆਂ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸੀ ਆਈ ਡੀ ਵਾਲਿਆਂ ਤਾਂ ਪੰਥ ਦੀ ਵੱਡੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਏ। ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਆਉਂਦਾ ਜਦੋ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਰਾਇਨ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਬਾਬਤ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਵੇਲੇ ਮੋਰਚੇ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤੇ ਰੋਜ ਪੰਜ ਸਿੰਘ ਗ੍ਰਿਰਤਾਰੀ ਦੇਂਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਵਕਤ ਇਕ ਵਾਰੀ ਅਕਾਲੀਆਂ ਕੋਲ ਇਕ ਬੰਦਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਦੇਣ ਵਾਸਤੇ ਉਦੋਂ ਐਸ ਪੀ ਢੀਡਸਾ ਨੇ ਵੱਡੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਬਾਹਰੋ ਬੰਦੇ ਲਿਆ ਲਿਆ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਨ ‘ਚ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਕਹਿਨਾ ਸਿੱਖੀ ਕਈ ਵਾਰੀ ਬਚਾਈ ਹੈ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੀ ਆਈ ਡੀ ਵਾਲਿਆਂ।
ਪੰ.ਮੋ - ਸੌ ਤੁਸੀਂ ਖਾਲਸਾ ਰਾਜ਼ ਦੇ ਪਿਤਾ ਹੋ ਜਾਂ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਦੇ- ਕੀਹ ਲਿਖੀਏ?
ਚੌ- ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਠੀਕ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਵਾ ਖਾਲਸਾ ਰਾਜ ਇਕ ਹੀ ਗੱਲ ਹੈ।
ਜਿਵੇਂ ਹੁਣ ਮੈਂ 20 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਪਰਤਿਆਂ ਹਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ 7 ਸਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੈਨੂੰ ਡੱਕੀ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। 1979 ਵਿਚ ਮੈਂ ਜਲੰਧਰ ਦਿਲ ਕੁਸ਼ਾ ਮਾਰਕਿਟ ‘ਚ ਦਫਤਰ ਖੋਲਿਆ ਸੀ ਉਦੋਂ ਮ੍ਰੁੈਨੂੰ ਇੰਦਰਾਂ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਸੱਦਿਆ। ਮੈਨੂੰ ਗਾਂਧੀ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣਦੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਮਨਿਟਰੀ ਵਿਚ ਵੀ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਅੱਗਲਵਾਡੀਂ ਮਿਲਣ ਆਈ। ਚਾਹ ਪਿਆਈ। ਹਰ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਐਸਤਰਾਂ ਨਹੀ ਸੀ ਕਰਿਆ ਕਰਦੀ। ਮ੍ਰੁੈਨੂੰ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ। “ਯੇ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਕਯਾ ਹੈ? ਮੈ ਉਹਨੂੰ ਕਿਹਾ ਮੈਂ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਛੰਡ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਅਜੇ ਸਮਝੋਗੀ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ ਆਪਾਂ ਆਪਣਾ ਵਕਤ ਕਿਓਂ ਜਾਇਆ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਮੈਨੂੰ ਕੰਮ ਦੱਸੋ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਬੁਲਾਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਭਈ ਮੈਨੂੰ ਇਹੋ ਸਮਝਾਓ ਇਹੋ ਕੰਮ ਹੈ।
ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਦਾ ਮਤਲਬ ਲੈਂਡ ਆਫ ਖਾਲਸਾ, ਜਿਥੇ ਖਾਲਸਾ ਲਹਿਰ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਜਿਸ ਲਹਿਰ ਨੇ ਫਿਰ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਿਵਾਈ। ਸੌ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਉਸ ਆਜਾਦੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦੇਣਾ ਜਿਨ੍ਹੇ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ ਨੂੰ ਸੈਂਕੜੇ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਨਿੱਗ ਦਿਵਾਇਆ ਸੀ। ਸੌ ਮੈਂ ਖੁੱਲੀ ਤੇ ਸੱਪਸ਼ਟ ਗੱਲ ਇੰਦਰਾਂ ਗਾਂਧੀ ਨਾਲ ਕੀਤੀ।
ਇਕ ਵਾਰੀ ਮੈਂ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਰਦਾਰ ਜੀ ਕਿੰਨੀ ਅੱਛੀ ਤੁਹਾਡੀ ਲਿਖਤ ਹੈ, ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਗੱਲ ਸਪਸ਼ੱਟ ਕਿਓਂ ਨਹੀਂ ਲਿਖਦੇ। ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਕਹਿ ਕੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਮੇਙਣਾਂ ਪਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਇਹ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਬਣੇ।
ਉਸ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ “ਡਾਕਟਰ ਸੱਚ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਜੇਲ ਜਾਣ ਤੋਂ ਡਰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।” ਡੀ ਸੀ ਦੇ ਤੋਰ ਤੇ ਮੈਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜੇਲ ਭੇਜਦਾ ਸੀ ਪਰ ਆਪ ਡਰਦਾ ਹਾਂ ਬਾਕੀ ਗੱਲ ਉਹੋ ਹੀ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਤੂੰ ਕਹਿ ਨੈ।
ਦੇਖੋ ਇੰਗਲੈਂਡ, ਜਰਮਨੀ ਫਰਾਂਸ ਆਦਿ ਨੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਕਿੰਨੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਲੜੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਅੱਜ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਇਕ ਕਨਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਬਣਾ ਲਈ ਹੈ ( ਈ ਈ ਸੀ)। ਅਸੀਂ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਕਿਓਂ ਨਹੀਂ ਕੱਠੇ ਹੋ ਸਕਦੇ। ਅੱਜ ਸਾਡਾ 70 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਬਜ਼ਟ ਫੌਜ ਤੇ ਖਰਚ. ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੇਖੋ 10 ਮਹੀਨੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ ਫੋਜਾਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਤੇ ਲੱਗੀਆਂ ਹੋਇਆ ਹਨ। ਇਹ ਲੀਡਰ ਅਹਿਸਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਜਰਾ ਫਰਨਾਂਡਿਸ ਤੇ ਵਾਜਪੇਈ ਨੂੰ ਬੈਠਾਇਆ ਜਾਵੇ ਐਸਤਰਾਂ ਘਰਾਂ ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਤਾਂ ਪਤਾ ਲੱਗੇ। ਜਿੱਥੇ ਗੋਲੀ ਦਾ 24 ਘੰਟੇ ਡਰ ਹੋਵੇ। ਸੋ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦੈ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਪੰ.ਮੋ - ਕੁੱਝ ਸੰਤ ਭਿੰਡਰਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਕਹੋਗੇ?
ਚੌ- ਮੈਂ ਤਾਂ ਉਹਨੂੰ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਜਾਣਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਸਿਧਾ ਸਾਧਾ ਗੁਰਮੁੱਖ ਬੰਦਾ ਸੀ। ਉਨੂੰ ਤਾਂ ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ ਸੀ ਅਕਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਕਮਜੋਰ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ। ਜੋ ਉਹ ਲੈਕਚਰ ਦਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ ਸੱਭ ਇੰਟੈਲੀਜ਼ੈਂਸ (ਜਸੂਸਾਂ) ਦੇ ਕਹੇ ਤੇ ਦਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ੳਨੂੰ ਪਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਕੀਹ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਪੰ.ਮੋ - ਪਰ ਤੁਹਾਡੇ ਅੰਦੋਲਨ ਨੂੰ 50 ਸਾਲ ਪਿੱਛੇ ਪਾ ਦਿਤਾ ੳਸ?
ਚੌ- ਮੈਨੂੰ ਜਰਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵੀ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਚਾਹੇ 100 ਸਾਲ ਜਾਂ 400 ਸਾਲ ਵੀ ਪਿੱਛੇ ਪੈ ਜਾਵੇ। ਸਾਡਾ ਸੰਕਲਪ ਤਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਕੌਮਾਂ ਦੇ ਇਤਹਾਸ ‘ਚ ਅਜਿਹੇ ਹਾਲਾਤ ਬਣਦੇ ਆਏ ਹਨ।
ਪੰ.ਮੋ - ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਕਿਹੜਾ ਗੁਰ ਹੈ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਜੇਲ ਜਾਣ ਤੌਂ ਬੱਚੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ?
ਚੌ- ਪਰ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਬੇਵਕੂਫੀ ਨਾ ਕਰੋ ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬਦੋ ਬਦੀ ਕੋਈ ਨਹੀ ਂਜੇਲ ‘ਚ ਸੁੱਟਦਾ। ਮੇਰੇ ਮਕਸਦ ਪੂਰਤੀ ਵਿਚ ਜੋ ਵੀ ਜਰੂਰੀ ਹੋਵੇਗਾ ਕਰਾਂਗਾ। ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਜੇਲ ਜਾਣ ਦਾ ਚਾਅ ਨਹੀਂ।
ਪੰ.ਮੋ - ਕਦੀ ਪਾਠ ਵੀ ਕਰਦੇ ਓ?
ਚੌ- ਮੈਂ ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਧਿਆਨ ਲਾਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਤੇ ਦੋ ਮਿੰਟਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਸਮਾਧੀ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦਾ ਨਾਂ ਜਪਦਾ ਹਾਂ। ਸਿੱਖੀ ਤਾਂ ਹੈ ਹੀ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਕਮਾਈ। ਮਹੇਸ਼ ਯੋਗੀ ਨੇ ਸਾਇੰਸ ਦੇ ਰਾਂਹੀਂ ਸਿੱਧ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਕਿੰਨਾ ਉੱਚਾ ਅਸਰ ਹੈ। (ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੇ ਮਹਾਂਰਥੀ ਡਾਕਟਰ ਸਾਹਿਬ ਅਜੇ ਰਜਾ ਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਕੁਦਰਤੀ ਸਿੱਖ ਸਿਧਾਂਤ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਪਾਏ ;ਇਹ ਅਜੇ ਤਕ ਰਾਧਾ ਸੁਆਮੀਆਂ ਵਾਲੇ ਦਸਵੇਂ ਦੁਆਰ ਦੀ ਹੀ ਭਾਲ ਵਿਚ ਫਿਰ ਰਹੇ ਹਨ।-- ਐਡੀਟਰ)
 ਪੰ.ਮੋ - ਸਿੱਖੀ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੀ ਕੀਹ ਹਾਲਤ ਹੈ?
ਚੌ- ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤੋਂ ਬੜਾ ਡਰਿਆ ਅਤੇ ਚੁਕੰਨਾ ਰਿਹਾ, ਉਨ੍ਹੇ ਸਿੱਖ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਲੀਰੋ ਲੀਰ ਕਰ ਦਿਤਾ। ਇਕ ਪਾਸੇ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਲਹਿਰ, ਚੀਫ ਖਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਅਤੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਖੜਾ ਕੀਤਾ, ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ਸਿੱਖੀ ‘ਚੋਂ ਸ਼ਹਿਰੀਆਂ ਅਤੇ ਵਪਾਰੀ ਤਬਕੇ ਨੂੰ ਪਰੇ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਆਰੀਆ ਸਮਾਜ ਤੇ ਸਨਾਤਨੀਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਮੁਸਲਮਾਨਾ ਨੂੰ ਵੀ ਪੂਰਾ ਉਕਸਾਈਆ ਉਸ ਨੇ। ਅੱਜ ਉਸੇ ਪਾੜਨ ਵਾਲੀ ਨੀਤੀ ਤੇ ਦਿਲੀ ਚਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਪਰ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਕਿ ਇਹ ਅਜੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਸਕੇ ਤੇ ਬਸ ਲੜਨਾ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਕੋ ਇਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਹੈ, ਪ੍ਰਚਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੁਆਹ ਕਰਨਾ।
ਪੰ.ਮੋ - ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਇੰਡੀਆ ਆਏ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ?
ਚੌ- ਮੈਂ ਜਦੋਂ ਉਤਰਿਆ ਆਈ ਬੀ (ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਬਿਓਰੋ) ਵਾਲੇ ਮੈਨੂੰ ਇਕ ਬੜੇ ਅੱਛੇ ਹੋਟਲ ‘ਚ ਲੈ ਗਏ। ਬਹੁਤ ਅੱਛਾ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਵਿਹਾਰ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਕੋਈ ਅੱਠ ਕਾਰਾਂ ਦਾ ਕਾਫਲਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਮੈਨੂੰ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਛੱਡਣ ਆਏ। ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਰੇਲ ਗੱਡੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਬੋਗੀ ਉਹਨਾਂ ਰਿਜਰਵ ਕਰਾਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹੋ ਇਜਤ ਮਾਨ ਹੁੰਦੈ (ਹੱਸਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ)। ਇਹ ਅਫਸਰ ਸਾਡੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਰਗੇ ਹੀ ਹਨ। ਮੇਰਾ ਅੰਗੇਰਜ਼ ਪੁਲਿਸ ਅਫਸਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਅੱਛੇ ਸੰਬੰਧ ਰਹੇ ਹਨ।
ਪੰ.ਮੋ - ਅੰਗਰੇਜ਼ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਤੁਹਾਡੀ ਕੀਹ ਅਹਿਮੀਅਤ ।
ਚੌ- ਨਹੀਂ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਦਾ ਤਾਲ ਮੇਲ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਸਾਡੇ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਜਿਆਦਾ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਦੀ ਪੌਲਿਟਿਕਸ ਦੀ ਸਮਝ ਹੈ। ਬੜੀ ਅੱਛੀ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਲੋਕ। ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਨਾਲੋਂ ਚੰਗੀ ਸਮਝ ਹੈ।
ਪੰ.ਮੋ - ਤੁਸੀਂ ਸਿੱਖੀ ਤੇ ਇਹਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਕੱਦ ਪੜਿਆ?
ਚੌ- ਮੈਂ ਹਰੀ ਰਾਮ ਗੁਪਤਾ ਤੇ ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ ਪੜਿਆ।ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ ਇਤਹਾਸਕਾਰ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਣ ਹੈ। ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ‘ਚ ਕਿਸੇ ਨੇ ਜੋ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਉਹ ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ ਹੀ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਅੱਜ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਤੇ ਸਾਰੇ ਨਕਲ ਮਾਰਨਾ ਹੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਕਿਸੇ ‘ਚ ਕੋਈ ਲਗਣ ਜਾਂ ਮਿਹਨਤ ਨਹੀਂ। ਇਕ ਹੋਰ ਬੰਦੇ ਨੇ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤੈ। ਸ੍ਰ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਾਘਾ, ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਰਾਬ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿਤਾ ਤੇ ਉਹ ਮਰਦਾ ਮਰਦਾ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਕੁੱਝ ਇਕ ਚੰਡੀਗੜੋਂ ਛਪਦੇ ਰਿਸਾਲੇ ਸਪੋਕਸਮੈਨ ਨੂੰ ਦੇ ਗਿਆ।ਉਹ ਮਸਾਲਾ ਕਦੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਛਪਣਾ।
ਪੰ.ਮੋ - ਜਦੋ ਗਿਆਨੀ ਜੀ ਤੋਂ ਚੌਣ ਹਾਰ ਗਏ ਤਾਂ?
ਚੌ- ਪਹਿਲੀ ਵਰਾਂ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਖੜਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਮੇਰੇ ਘਰ ਦਿਆਂ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਵੋਟ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਾਈ। ਇਹ ਸਮਝ ਕੇ ਡਾਕਟਰ ਨੇ ਕਿਹੜਾ ਜਿਤਣਾਂ ਹੈ। ਗਿਣਤੀ ਉਪਰੰਤ ਜਦੋਂ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਫਰਕ ਨਾਲ ਗਿਆਨੀ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਸੱਕੇ ਸੰਬੰਧੀ ਬੜੇ ਸ਼ਰਮਿੰਦੇ ਹੋੲ। ਮੈਂ ਫਿਰ ਗਿਆਨੀ ਦੇ ਮਗਰ ਲੱਗ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਧੁਨ ਦਾ ਪੱਕਾ ਹਾਂ। ਹੁਣ ਵੀ ਜੇ ਕੋਈ ਕਹੇ ਕਿ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਛੱਡ ਦੇ ਤਾਂ ਮੈਂ ਮਰਨਾ ਪਸੰਦ ਕਰਾਂਗਾ, ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਨਹੀਂ ਛਡਾਂਗਾ।
ਪੰ .ਮੋ-ਪਰ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਤਾ ਪਿੱਛੇ ਪੈ ਚੁਕਾ ਹੈ?
ਚੌ- ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਨੂੰ Phoenix  (ਫੀਨੀਕਸ -ਇਕ ਖਾਸ ਕਿਸਮ ਦਾ ਬਾਜ਼) ਆਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਰਵਾਇਤ ਹੈ ਕਿ ਸੜ ਕੇ ਸੁਆਹ ਵੀ ਹੋ ਜਾਵੇ ਫਿਰ ਉਠ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਇਕ ਵਕਤ ਗੁਰੂ ਤੇ ਆਇਆ ਕਿ ਕਲਮ ਕੱਲਾ ਸਿਰੋਂ ਪੈਰੋਂ ਨੰਗਾ ਜਦੋਂ ਮਾਛੀਵਾੜੇ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ‘ਚ ਵਿਚਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਹਨੇ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਅੱਗੇ ਦੁਹਾਈ ਪਾਈ ਸੀ ਕਿ “ ਸਿੱਖ ਉਬਾਰ ਅਸਿੱਖ ਸੰਘਰੋ‘। ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ‘ਚ ਖਾਲਸਾ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਬਾਕੀ ਲੋਕ ਲਹਿਰ ਛੱਡ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਹੈਗਾਂ।
Continue Reading | comments

ਚੌਹਾਨ ਦੀ ਇੰਟਰਵਿਊ ਤੇ ਲੀਡਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ

The following leaders have commented on the interview of Dr. Chohan
1.ਡਾਕਟਰ ਕੇਵਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ- ਸਪੀਕਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ
2. ਬਜੁਰਗ ਲੀਡਰ ਸ.ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ (ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਬਾਦਲ) ਸਾਬਕਾ
ਐਮ.ਪੀ,  ਮੁਖੀ ਚੀਫ ਖਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਅਤੇ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ 


3. ਜੱਥੇਦਾਰ ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਵਡਾਲਾ,  ਪ੍ਰਧਾਨ- ਅਕਾਲੀ ਦਲ (ਡੈਮੋਕਰੈਟਿਕ)  ਪ੍ਰਧਾਨ- ਕਰਤਾਰਪੁਰ (ਰਾਵੀ- ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਦਰਸ਼ਨ ਕਮੇਟੀ
4.-ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਨੰਦ, ਸੰਪਾਦਕ ਨਵਾਂ ਜਮਾਨਾ, ਸਾਬਕਾ ਐਮ ਪੀ  ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਔਫ ਇੰਡੀਆ
5 -ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਜਿਲਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸ੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ)

Continue Reading | comments

VADH BACHEY

What's New?

Issue 8

Issue xix

 

Punjab Monitor